Контроллер мен кеңейту картасын қалай таңдау керек: шина, слот, порттар және жиі қателер
Компьютерде керекті порт жоқ болса немесе серверге жылдам желі мен NVMe диск керек болса, кеңейту картасы көмектеседі. Шинаны, слотты, платаның биіктігін, порттар мен драйверді қалай тексеру керегін түсіндіреміз.
Кейде компьютерде бәрі бар сияқты, бірақ бір нәрсе жетпей тұрады. Ескі принтерді қосатын порт жоқ, корпус ішіндегі ескі дискіні жалғайтын жер жоқ, серверге жылдамырақ желі керек. Мұндай кезде бүкіл жүйені ауыстырудың қажеті жоқ: аналық платаның бос слотына кеңейту картасын салсаңыз жетіп жатыр. Оны контроллер деп те атайды. Ол компьютерге жаңа порттар мен мүмкіндіктер қосады.
Бұл гайд бірнеше адамға пайдалы болады. Біріншісі — ескі, бірақ әлі жұмысқа жарап тұрған техниканы тастағысы келмейтіндер: LPT арқылы қосылатын принтер, IDE диск, FireWire арқылы жұмыс істейтін құрылғы. Екіншісі — серверлерге қарайтын әкімшілер: оларға жылдам желі адаптері мен NVMe дискілерге арналған платалар керек. Үшіншісі — бір суретті бірнеше экранға шығарғысы келетіндер, мысалы, кеңседегі немесе залдағы бейнеқабырға үшін. Төменде неге қарау керегін, қай жерде жиі қателесетінін және қазір бізде не бар екенін ретімен айтып шығамыз.
Таңдағанда неге қарау керек
Шина: PCI ме, әлде PCI Express пе
Ең алдымен карта қай слотқа кіретінін анықтап алыңыз. Ескі PCI шинасы мен қазіргі PCI Express, қысқаша PCIe — екі бөлек нәрсе, бір-біріне сәйкес келмейді. PCI картасын PCIe слотына сала алмайсыз, PCIe картасын PCI слотына да сыйғыза алмайсыз. Соңғы жылдардағы аналық платаларда PCI слоты көбіне мүлде болмайды, тек PCIe қалған. Сондықтан бірінші қадам қарапайым: корпустың қақпағын ашып, бос слоттарға қараңыз немесе аналық платаның нұсқаулығын ашыңыз. Платаның моделін білсеңіз, нұсқаулықты өндірушінің сайтынан табу оңай.
PCIe слоттарының өзі ұзындығына қарай бөлінеді: x1, x4, x8 және x16. Мұнда бір ереже бар: қысқа карта ұзын слотқа сыяды. Мысалы, x1 картасын x4, x8 немесе x16 слотына сала бересіз, ол жұмыс істейді. Керісінше, x8 картасын x1 слотына салу әдетте мүмкін емес. Тек слоттың соңы ашық болса ғана сыяды, бірақ ондай слоттар сирек кездеседі.
| Слот түрі | Қайда кездеседі | Не ескеру керек |
|---|---|---|
| PCI | Ескі компьютерлер, кейбір өндірістік платалар | Жаңа платаларда жоқтың қасы |
| PCIe x1 | Қазіргі үй мен кеңсе компьютерлері | x4, x8, x16 слоттарына да кіреді |
| PCIe x8 | Серверлер, жұмыс станциялары | x8 немесе x16 слот керек |
| Өндірушінің арнайы слоты | Белгілі бір сервер платформалары | Тек сол платформаға арналған |
PCIe нұсқасы мен желі саны
PCIe-нің ұрпақтары бар, оларды Gen 3, Gen 4, Gen 5 деп белгілейді. Жақсысы — олар бір-бірімен үйлесімді. Gen 4 картасы Gen 3 слотында да іске қосылады, тек жылдамдығы ескі слоттың деңгейіне дейін түседі. LPT немесе FireWire сияқты баяу порт қосатын картаға бұның еш маңызы жоқ. Ал NVMe дискілер мен жылдам желі үшін айырмашылық бірден байқалады.
Тағы бір ұғым — желі саны, ағылшынша lane. Слоттың ұзындығы x16 болғанымен, электр жағынан оған тек төрт желі жалғануы мүмкін. Мұндай нәрсе көп аналық платада кездеседі. Сонда x8 карта жұмыс істейді, бірақ толық жылдамдықпен емес. Әр слоттың нақты қанша желіге жалғанғаны нұсқаулықта жазылады. Кейде ол басқа ұяшықтардың бос не бос емес екеніне де байланысты: бір ұяшыққа M.2 диск қойсаңыз, көрші слоттың желілері азайып кетуі мүмкін. Сондықтан жылдам карта алар алдында осы кестені бір қарап шыққан дұрыс.
Платаның биіктігі мен корпус
Корпустар әртүрлі. Кәдімгі «мұнара» корпусқа толық биіктіктегі карта еркін сыяды. Ал жұқа кеңсе компьютерлері мен сөреге орнатылатын 1U, 2U серверлерге көбіне тек төмен профильді карта кіреді, оны Low Profile деп жазады. Кейбір өндірушілер комплектіге екі планка салады — қысқасын да, толығын да. Бірақ бұл әр модельде әртүрлі, сондықтан корпусыңыз кішкентай болса, алдымен осы жағын тексеріңіз.
Картаның ұзындығына да қараған жөн. Ықшам корпустарда ұзын карта диск себетіне немесе процессордың салқындатқышына тіреліп қалуы мүмкін. Өндіруші плата өлшемін көрсетсе, оны корпус ішіндегі бос орынмен салыстырыңыз. Сызғышпен бір өлшеп алу кейін бас ауыртпайды.
Ішкі және сыртқы порттар
Контроллердің порттары корпустың ішіне де, сыртына да қарауы мүмкін. Сыртқы порт артқы панельге шығады, оған кабельді корпусты ашпай-ақ жалғайсыз. Ішкі порт плата үстінде, корпус ішінде қалады: оған ішкі дискіні, приводты немесе алдыңғы панельдегі ұяны қосады.
Таңдамас бұрын өзіңізге қанша және қандай порт керегін қағазға жазып алыңыз. Мысалы, сыртқы дискіні корпусты ашпай қосу үшін сыртқы eSATA порты керек, ал корпус ішіндегі ескі дискіге ішкі IDE немесе SATA порты керек. Ішкі порттарға кабель мен корпус ішінде бос орын да қажет екенін ұмытпаңыз. Кейде мәселе порттың өзінде емес, дискіні қоятын жердің жоқтығында болып шығады.
Стандарттар мен режимдер
Ескі интерфейстердің өз режимдері болады. Мысалы, LPT, яғни параллель порт үшін SPP, EPP және ECP режимдері бар. Ескі принтерлер мен кейбір өндірістік құрылғылар белгілі бір режимді талап етеді. Сондықтан құрылғыңыздың құжатында не жазылғанын қарап, контроллердің сол режимді қолдайтынын тексеріңіз.
FireWire-да да солай. IEEE 1394a мен IEEE 1394b деген екі нұсқа бар, ұяшықтары әртүрлі. Құрылғыңыз ескі 1394a ұяшығымен болса, ал контроллерде 1394b тұрса, өтпелі кабель керек болады. Мұны алдын ала білсеңіз, карта келген күні бәрін бірден қосып аласыз.
Драйвер мен операциялық жүйе
Карта слотқа кірді деген әлі бәрі дайын деген сөз емес. Ол жүйеде жұмыс істеуі үшін драйвер керек. Көп контроллер Windows пен Linux-та стандартты драйвермен-ақ жұмыс істейді, бірақ ескі стандарттар үшін жаңа жүйеге драйвер табу қиынға соғуы мүмкін. Серверлік карталарда бұған қоса микробағдарлама, BIOS баптаулары, виртуализация сияқты жайттар бар. Сондықтан өз жүйеңізге драйвер бар-жоғын өндірушінің сайтынан алдын ала қарап алыңыз.
Серверге арналған карталар
Серверлерде бәрі сәл басқаша. Кейбір өндірушілер өз серверлеріне ғана арналған слоттар жасайды: оған басқа карта кірмейді, ал ол карта басқа серверге кірмейді. Сондықтан серверге карта таңдағанда тек слот түріне емес, нақты сервер моделіне қараңыз. Әдетте өндіруші қай карталар қай платформамен үйлесетінін тізіммен көрсетеді.
Тағы бір жайт — NVMe дискілерге арналған платалар көбіне SlimSAS сияқты арнайы ұяшықпен келеді. Ондай платадан дискіге дейін тиісті кабель керек, оны да ойлап қойған дұрыс. Жылдам желі карталарында SFP+ сияқты ұяшықтар болады: оларға модуль немесе дайын кабель қажет, ал оның түрі желідегі басқа жабдыққа байланысты.
Бейнеқабырға контроллері
Бұл сәл бөлек түр. Мұндай контроллер бір бейне көзінен келген суретті бірнеше экранға таратып, оларды бір үлкен экран сияқты етіп көрсетеді. Мұнда кіріс пен шығыс саны, қолдайтын ажыратымдылық және экранды бөлу режимдері маңызды. Экрандардың жиектері жұқа болса, сурет тұтас көрінеді, ал жиегі қалың болса, суреттің ортасында жолақтар байқалады. Экрандарды алдын ала бірдей модельден алған жөн, сонда түс пен жарықтық бірдей болады.
Жиі кездесетін қателер
- Слотты тексермей таңдау. PCI картасын алып, үйдегі компьютерде тек PCIe слоттары бар екенін кейін білу — ең жиі кездесетін жағдай.
- Платаның биіктігін ұмыту. Толық биіктіктегі карта жұқа корпусқа немесе 1U серверге сыймайды, ал Low Profile картаға кейде қажетті планка табылмай қалады.
- Слоттың нақты жылдамдығын білмеу. Ұзын слот электр жағынан x4 ғана болуы мүмкін, сонда жылдам карта күшінің бәрін бере алмайды.
- Ішкі мен сыртқы портты шатастыру. Сыртқы диск үшін ішкі порты бар карта алсаңыз, кабельді корпус ішінен шығаруға тура келеді.
- Кабельді ескермеу. SlimSAS, SFP+, FireWire-дың әртүрлі ұяшықтары — бәріне өз кабелі керек, ал ол комплектіде болмауы мүмкін.
- Серверлік картаны кез келген компьютерге салуға тырысу. Өндірушінің арнайы слотына арналған карта кәдімгі аналық платаға кірмейді.
- Драйверді алдын ала қарамау. Әсіресе ескі интерфейстерде жаңа жүйеге драйвер болмауы мүмкін.
- Құрылғының режимін тексермеу. Ескі принтер немесе станок белгілі бір LPT режимін талап етсе, оны контроллер қолдайтынын білу керек.
Қазір бізде не бар
Үй мен кеңсе компьютерлеріне Deluxe-тің екі PCI контроллері бар. Deluxe DLC-LP — PCI шинасына арналған LPT контроллері, SPP, EPP және ECP режимдерін қолдайды. Ескі принтерді немесе параллель портпен жұмыс істейтін құрылғыны қосу керек болса, осыған қараңыз. Deluxe DLC-SI де PCI шинасына арналған: ішкі порттар арқылы SATA және IDE құрылғыларды, яғни дискілер мен приводтарды қосуға болады, сонымен қатар бір сыртқы eSATA құрылғы жалғанады. Атауында екі ішкі SATA мен бір ішкі IDE деп көрсетілген.
Deluxe DLCe-1394B — PCI Express x1 шинасына арналған плата, жүйеге IEEE 1394b, яғни FireWire порттарын қосады: екі сыртқы және бір ішкі. Ол FireWire порты жоқ қазіргі аналық платаларға осы стандарттағы құрылғылар мен дискілерді қосу үшін жасалған. Lenkeng LKV104VW — 2×2 бейнеқабырғаға арналған контроллер: бір HDMI кірісі мен төрт HDMI шығысы бар. Бір суретті төрт экранға созып көрсетеді немесе 1×2, 2×1, 3×1 сияқты бөлу режимдеріне ауысады. Full HD 1080p ажыратымдылығын әртүрлі жаңарту жиілігінде қолдайды.
Серверлерге Supermicro-ның екі картасы бар. Supermicro AOC-SLG4-2E4T-O — екі портты ретаймер, NVMe адаптері: хостқа x8 PCI Express Gen 4 арқылы қосылады, төмен профильді, SlimSAS ұяшығы арқылы екі NVMe дискіге шығады. Платаның өлшемі 96×68 мм, RoHS стандартына сәйкес. Supermicro AOM-CTG-I2SM-12-O — Intel 82599ES контроллеріндегі екі портты 10GbE SFP+ желі модулі. Ол MicroLP форм-факторында жасалған және Supermicro MicroCloud 12 түйінді шассиіндегі арнайы AIOM слотына орнатылады. VMDq пен SR-IOV виртуализациясын қолдайды, әр портқа 64 виртуал функцияға дейін.
Көбірек нұсқа — Контроллеры и карты расширения бөлімінде.
Сұрақтар мен жауаптар
PCI картасын PCIe слотына салуға бола ма?
Жоқ, болмайды. PCI мен PCIe — әртүрлі шиналар, ұяшықтары да, жұмыс істеу тәсілі де басқа. Компьютеріңізде тек PCIe слоттары болса, PCIe картасын таңдаңыз. Ал PCI слоты бар ескі компьютерге PCI картасы дәл келеді.
x1 картасын x16 слотына салсам, жұмыс істей ме?
Иә, әдетте еш қиындықсыз жұмыс істейді. Қысқа PCIe картасы ұзын слотқа сыяды. Тек ол слотты бейнекартаға немесе басқа жылдам құрылғыға сақтап қойғыңыз келсе, бос x1 слоты бар-жоғын алдымен қарап алыңыз.
Low Profile деген не және маған керек пе?
Бұл — биіктігі төмен карта. Ол жұқа кеңсе компьютерлеріне және сөреге орнатылатын серверлерге арналған, оларға толық биіктіктегі карта сыймайды. Кәдімгі мұнара корпусыңыз болса, Low Profile картаны да қоюға болады, тек толық биіктіктегі планка керек болады.
Gen 4 картасы Gen 3 слотында жұмыс істей ме?
Иә, PCIe нұсқалары бір-бірімен үйлесімді. Карта іске қосылады, бірақ жылдамдығы ескі слоттың деңгейімен шектеледі. Баяу порттар үшін бұл байқалмайды, ал NVMe дискілер мен жылдам желіде айырмашылық сезілуі мүмкін.
Ескі принтерді жаңа компьютерге қалай қосамын?
Принтер LPT арқылы қосылса, LPT контроллері керек. Алдымен компьютерде қандай слот бар екенін қараңыз: PCI контроллеріне PCI слоты қажет. Содан кейін принтердің құжатынан қай режимде жұмыс істейтінін тауып, контроллердің сол режимді қолдайтынын тексеріңіз.
Серверлік желі модулін кәдімгі компьютерге қоюға бола ма?
Бұл картаның түріне байланысты. Кәдімгі PCIe слотына арналған карталар көп жағдайда жұмыс станциясына да кіреді. Ал өндірушінің арнайы слотына арналған модульдер, мысалы, MicroLP пішіміндегі AIOM модульдері, тек сол сервер платформаларына орнатылады.
