RJ-45 коннекторын қалай таңдау керек: санат, экран, сымның түрі және жиі қателер

Желі кабелін өзі қысатын адамдардың көбі коннекторды «бәрі бірдей ғой» деп ойланбай ала салады. Кейін интернет анда-санда үзіліп, жылдамдық түсіп кетеді немесе порттағы шам біресе жанып, біресе сөніп тұрады. Сонда себебін роутерден, провайдерден, компьютерден іздей бастайды. Ал мәселе кабельдің ұшындағы кішкентай пластик бөлшекте болуы әбден мүмкін. Бұл гайд үйіне немесе пәтеріне желі тартқысы келетіндерге, шағын кеңседе желі жинап жүрген жүйе әкімшілеріне, монтажшыларға және үзіліп қалған патч-кордты өзі жөндегісі келетіндердің бәріне арналған. Төменде RJ-45 коннекторын таңдағанда неге қарау керегін, қай жерде жиі қателесетінін және бізде қазір қандай нұсқалар барын ретімен айтып беремін.

Таңдағанда неге қарау керек

RJ-45 коннекторлары сырттай бір-біріне өте ұқсас: мөлдір корпус, сегіз контакт, бекіткіш тілше. Негізгі айырмашылық ішінде: қандай кабельге, қандай сымға арналған, экраны бар ма, сымдарды салуды жеңілдететін бөлшегі бар ма. Осы бірнеше нәрсені білсеңіз, қате таңдап қалу ықтималдығы әжептәуір азаяды, ал қысу жұмысы әлдеқайда тез әрі тыныш өтеді.

Кабель санаты: Cat5e ме, Cat6 па

Ең алдымен кабельдің өзіне қараңыз. Оның қабығында әдетте санаты жазылып тұрады: Cat5e, Cat6 және тағы басқалар. Коннектор да дәл сол санатқа сай болуы керек. Cat5e — үйге де, кеңсеге де жиі тартылатын кабель, кәдімгі гигабиттік желіге көбіне жетеді. Cat6 кабелінің сымдары әдетте сәл жуандау келеді, кейде ішінде жұптарды бір-бірінен бөліп тұратын пластик бөлгіш те болады.

Сондықтан Cat5e-ге арналған коннекторға Cat6 сымдарын сыйғызу қиынға соғуы мүмкін: сымдар соңына дейін кірмейді, контакттар дұрыс отырмайды, желі жартылай ғана істейді. Керісінше жағдайда да мәселе шығуы мүмкін: жіңішке сымдар кең коннектордың ішінде бос жүріп, қысқан кезде орнынан жылжып кетеді. Ереже қарапайым: коннектордың санаты кабельдің санатымен бірдей болсын. Күмәндансаңыз, кабельдің қабығындағы жазуды суретке түсіріп алыңыз да, коннектордың сипаттамасымен салыстырыңыз.

Экрандалған ба, экрансыз ба

Коннекторлар экрансыз (UTP) және экрандалған болып бөлінеді. Экрансызы — толығымен пластик корпус, үй мен кеңседегі желілердің көбі дәл осындай коннекторлармен жиналады. Экрандалғанының сыртында металл қаптама болады. Ол кабельдің экранымен жалғасып, сигналды сыртқы электр кедергісінен қорғайды.

Бір маңызды жайт бар: экрандалған коннектордың пайдасы экрандалған кабельмен бірге қолданғанда ғана көрінеді. Экрансыз кабельге металл коннектор кигізсеңіз, жылдамдық та, сенімділік те артпайды, тек артық шығын болады. Ал сыртқа тартылатын кабельдерде, қуатты электр жабдығының жанынан өтетін трассаларда, ұзын желілерде экран шынымен керек болуы мүмкін. Мұндайда кабель де, коннектор да, жабдықтың порты да экранмен жұмыс істеуге дайын болуы керек.

Сымның түрі: біртұтас па, көп тарамды ма

Есілген жұп кабелінің ішіндегі сымдар екі түрлі болады. Біртұтас өзекті (solid) кабельде әр сымның ішінде бір ғана тұтас өзек бар. Ол қатты, иілгенді онша ұнатпайды, сондықтан қабырғаның ішімен, төбемен, кабель каналымен тартылатын тұрақты желіге қолданылады. Көп тарамды (stranded) кабельде әр сым жіңішке талшықтардан тұрады. Ол жұмсақ, оңай иіледі, сол үшін патч-кордтарға, яғни компьютерден розеткаға немесе роутерден свичке дейінгі қысқа сымдарға қолданылады.

Коннектордың контакттары да осыған қарай жасалады. Бір түрі тұтас өзекті жақсы қамтиды, екіншісі жіңішке талшықтардың арасына жақсы кіреді. Сымға сай келмейтін контакт алғашында жұмыс істеп тұрғандай көрінуі мүмкін, бірақ уақыт өте байланыс әлсіреп, кабельді сәл қозғасаңыз, желі үзіле бастайды. Ең ыңғайлысы — әмбебап коннектор, ол екі түрлі кабельге де жарайды. Үйде бір қорап коннектор сақтап, кез келген жағдайда соны қолданғыңыз келсе, әмбебабын алған дұрыс.

Сымдарды салуға арналған ендірме

Кейбір коннекторлардың ішіне арнайы пластик ендірме салынады. Жұмыс реті былай: алдымен сегіз сымды ендірмедегі тесіктерге ретімен өткізесіз, артық ұштарын тегістеп кесесіз, сосын ендірмені сымдарымен бірге коннекторға итеріп кіргізесіз. Осының арқасында сымдардың ретін көзбен тексеру оңай: қай түс қай орында тұрғаны бірден көрінеді, ештеңе ауысып кетпейді.

Ендірмелі коннектор әсіресе жаңадан үйреніп жүргендерге, сондай-ақ жуан сымдармен жұмыс істегенде ыңғайлы. Тәжірибелі монтажшылар кейде онсыз да тез қыса береді, бірақ ендірме қателесу мүмкіндігін азайтады. Бір кабельге екі рет қайта қыспау уақытты да, коннекторды да үнемдейді.

Контакттардың жабыны

Коннектордың сегіз контакты уақыт өте ауаның, ылғалдың әсерінен тотығуы мүмкін. Тотыққан контакт сигналды нашар өткізеді, ал мұндай ақаулықты табу қиын: бәрі жалғаулы тұрғандай, бірақ желі тұрақсыз. Сол үшін кейбір өндірушілер контакттарды алтынмен жалатады. Мұндай қабат тотыққа берік, жанасу ұзақ уақыт тұрақты сақталады. Сипаттамада алтын жалатылған контакттар туралы жазылса, бұл пайдалы белгі. Ал коннекторды порттан жиі суырып-салатын болсаңыз, бұл жайт одан да маңызды.

Қаптамадағы саны мен құрал

Коннекторлар көбіне жүз данадан қапталады. Бір қарағанда көп сияқты, бірақ әр кабельге екі коннектор кетеді, ал алғаш рет қысып жатқан адам бірнешеуін міндетті түрде бүлдіреді. Үйге бір-екі кабель жасасаңыз да, қорды артығымен ұстаған жөн. Кейін бір патч-корд үзіліп қалса, қораптан бір коннектор алып, бес минутта жөндеп аласыз.

Құрал туралы да ұмытпаңыз. RJ-45 үшін 8P8C коннекторларына арналған қысқыш (кримпер) керек. Бірнеше кабель тартатын болсаңыз, кабель тестері де артық болмайды: қысқан соң сегіз сымның бәрі дұрыс жалғанғанын бірден көресіз. Экрандалған коннектормен жұмыс істесеңіз, қысқышыңыз металл қаптамалы коннекторды қыса алатынын алдын ала тексеріп алыңыз. Тағы бір ұсақ нәрсе — қорғаныш қалпақша. Ол коннектордың тілшесін сынудан сақтайды, бірақ оны кабельге қыспай тұрып кигізу керек.

Қысқаша айтқанда, жағдайға қарай таңдау мынадай болады:

Жиі кездесетін қателер

Коннекторды қысу онша қиын жұмыс емес, бірақ ұсақ қателер көп. Олардың көбі бірден байқалмайды, сондықтан кабель қабырғаға тығылып, жиһаз орнына қойылғаннан кейін ғана шығады. Ең жиі кездесетіндерін тізіп берейін.

• Санатты шатастыру. Cat6 кабеліне Cat5e коннекторын кигізу. Сымдар соңына дейін жетпейді, кейбір контакт тимей қалады, нәтижесінде желі не мүлде жұмыс істемейді, не жылдамдығы түсіп қалады.
• Экрандалған коннекторды экрансыз кабельге кигізу. Нәтиже өзгермейді, тек артық шығын болады. Ал экрандалған кабельдің экранын коннектормен жалғамай қалдырсаңыз, экран қорғаудың орнына өзі кедергі жинай бастауы мүмкін.
• Сымдардың ретін бұзу. Сымдарды T568A немесе T568B схемасымен орналастырады, көбіне T568B қолданылады. Кәдімгі түзу кабельдің екі ұшы да бір схемамен қысылуы керек. Бір ұшын бір схемамен, екіншісін басқасымен қысып қойсаңыз, кабель қалағандай жұмыс істемейді.
• Қабықты тым көп аршу. Сымдарды тым ұзын жазып жіберсеңіз, сыртқы қабық коннектордың ішіне кірмей қалады. Сонда қысқыш кабельді емес, жалаңаш сымдарды ғана ұстайды, бірнеше рет қозғалған соң сымдар үзіле бастайды.
• Сымдарды соңына дейін итермеу. Қыспас бұрын коннектордың мөлдір ұшынан қараңыз: сегіз сымның ұшы да шетке тіреліп тұруы керек. Біреуі сәл қысқа болса, контакт оған жетпей қалады.
• Сымның түрін ескермеу. Тек біртұтас өзекке арналған коннекторды көп тарамды патч-кордқа қысу немесе керісінше. Алғашында жұмыс істейді, кейін байланыс өздігінен үзіле бастайды.
• Тексермей тарту. Кабельді қабырғаға тығып, плинтусты жауып, содан кейін ғана жұмыс істемейтінін білу. Тестермен бір минут тексеру кейінгі көп әуреден құтқарады.
• Қалпақшаны ұмыту. Коннекторды қысып болған соң қорғаныш қалпақшаның әлі үстелде жатқанын көру. Оны тек кесіп, қайта қысу арқылы ғана түзетуге болады.

Қазір бізде не бар

Бізде қазір SHIP және Ubiquiti коннекторлары бар. SHIP S901A — Cat5e санатындағы стандарт конструкциялы RJ-45 (8P8C) коннекторы. Ол әмбебап, яғни біртұтас өзекті сымға да, көп тарамды сымға да жарайды, қаптамада жүз дана. Ал Cat6 кабелімен жұмыс істейтіндерге SHIP S901D-нің Cat6 нұсқасы бар: экрансыз (UTP), сегіз контакты алтынмен жалатылған, ішінде сымдарды салуға арналған ендірмесі бар, тұрақты желінің біртұтас кабеліне де, патч-кордтың көп тарамды кабеліне де арналған.

Ubiquiti UISP Connector SHD — UISP Cable Pro және Cable Carrier кабельдеріне арналған экрандалған RJ45 коннекторлары. Олар желі жабдығын электростатикалық разрядтан қорғауға арналған, дәнекерлеусіз монтаждалады, қаптамада жүз дана. Егер сізде дәл осы кабельдер тартылса, коннекторды да соларға лайықтап таңдаған дұрыс.

Бұдан басқа SHIP-тің S901D, S901E және S901G коннекторлары бар. Үшеуі де тұрақты желінің біртұтас (solid) кабелін де, патч-кордтың көп тарамды (stranded) кабелін де қысуға арналған. Ішінде сымдарды ретімен салып, олардың орнын бақылауды жеңілдететін арнайы ендірме бар. Бұл модельдердің сипаттамасында санаты көрсетілмегендіктен, оны мұнда жазбаймын: кабеліңізге сай келетінін карточкасынан қарап алыңыз.

Көбірек нұсқа — Коннекторы бөлімінде.

Сұрақ-жауап

Cat6 кабеліне Cat5e коннекторын кигізуге бола ма?

Кейде сымдар сыйып кетеді, бірақ бұлай істемеген дұрыс. Cat6 сымдары жуандау болғандықтан, олар коннектордың соңына дейін жетпей қалуы немесе контакттар оларды толық қамтымауы мүмкін. Нәтижесінде желі жұмыс істейтін сияқты болады да, жылдамдығы түседі немесе ара-тұра үзіледі. Кабель қандай санатта болса, коннекторды да сол санатта алыңыз.

Үйге экрандалған коннектор керек пе?

Көбіне керек емес. Үйдегі желілердің көбі экрансыз кабельмен тартылады, ал экрансыз кабельге экрандалған коннектор ешқандай пайда бермейді. Экрандалған коннектор экрандалған кабельмен бірге, кедергі көп жерде, сыртқа тартылатын трассаларда немесе жабдық өндірушісі соны талап еткенде қолданылады.

Ендірмесі бар коннектордың жәй коннектордан қандай айырмашылығы бар?

Ендірмелі коннекторда сымдарды алдымен бөлек пластик бөлшекке ретімен өткізесіз, артығын кесесіз, сосын бәрін бірге коннекторға кіргізесіз. Сымдардың реті алдын ала бекітіліп қойғандықтан, қате кетпейді, ал қыспас бұрын бәрін көзбен тексеру оңай. Жәй коннекторда сегіз сымды саусақпен ұстап тұрып, бірден ішіне итеру керек, бұл тәжірибені талап етеді.

Патч-кордқа қандай коннектор алған дұрыс?

Патч-корд әдетте көп тарамды кабельден жасалады, сондықтан көп тарамды сымға арналған немесе әмбебап коннектор керек. Санатын кабельдің санатымен сәйкестендіріңіз. Патч-кордты жиі суырып-салатын болсаңыз, контакттардың жабынына және қорғаныш қалпақшаға назар аударыңыз: олар коннектордың ұзақ қызмет етуіне көмектеседі.

Қысылған коннекторды қайта қолдануға бола ма?

Жоқ. Қысқан кезде контакттар сымдарға батып кетеді, ал бекіткіш бөлік кабельді мықтап қысып қалады. Коннекторды шешіп алу мүмкін емес, тек кесіп тастап, жаңасын кигізесіз. Сол үшін коннекторларды қорымен ұстаған ыңғайлы.

Қысқан кабель жұмыс істемесе, неден бастау керек?

Алдымен кабельді тестермен тексеріңіз: ол қай сымның жалғанбай қалғанын көрсетеді. Тестер жоқ болса, екі ұшындағы сымдардың ретін салыстырыңыз және мөлдір корпус арқылы сегіз сымның бәрі шетке дейін жеткенін қараңыз. Көбіне мәселе бір сымның қысқа қалуында немесе ретінің ауысып кетуінде болады. Мұндайда коннекторды кесіп, қайта мұқият қысқан жөн.