Сабвуферді қалай таңдауға болады: динамик, қуат, жиілік және бөлмеге орналастыру
Сабвуфер алғанда динамиктің өлшеміне, күшейткіштің қуатына, жиілік диапазоны мен корпус түріне қалай қарау керек, оны бөлмеге қайда қойған дұрыс, жиі кездесетін қателерді қалай болдырмауға болады — бәрін қарапайым тілмен түсіндіреміз.
Үйде кино көргенде жарылыс жайдан-жай «тық» етіп шықса, музыкада бас естілмей тұрса, кінә көбіне колонкада емес. Жай ғана төменгі жиілік жетпей тұр. Сөреге қоятын колонкалар мен саундбарлар ең төменгі басты толық бере алмайды, оған үлкен динамик пен бөлек күшейткіш керек. Сабвуфер осы жұмысты атқарады. Бұл гайд үйде кинотеатр жинап жүргендерге, стерео жүйесіне тереңірек бас қосқысы келетіндерге және сабвуферді бірінші рет алғалы жүрген әркімге арналған.
Төменде қай параметрге қарау керегін, адамдар көбіне қай жерде қателесетінін және бөлмеңізге қандай сабвуфер жарасатынын қалай білуге болатынын ретімен айтып береміз. Терминдерге қорықпаңыз: бәрі сырттай көрінгеннен әлдеқайда оңай.
Таңдағанда неге қарау керек
Белсенді ме, пассивті ме
Сабвуфер екі түрлі болады. Белсенді сабвуфердің ішінде өз күшейткіші бар: розеткаға қосасыз, ресиверден не басқа құрылғыдан бір кабель тартасыз — болды. Пассивті сабвуферге бөлек күшейткіш керек, оны дұрыс жинау қиындау әрі қосымша орын алады. Үйге алатындардың көбіне белсенді нұсқа ыңғайлы, сондықтан бізде қазір тұрған модельдердің бәрі белсенді.
Динамиктің өлшемі
Алдымен көзге түсетіні — динамиктің диаметрі, ол дюйммен жазылады: 8, 10, 12, 14. Ережесі қарапайым: динамик неғұрлым үлкен болса, соғұрлым көп ауа қозғалтады, бас та тереңірек, салмақтырақ шығады. Бірақ үлкен динамикке үлкен корпус керек, ал оны шағын бөлмеге қою әрдайым дұрыс бола бермейді.
| Динамик | Қай бөлмеге жарасады | Сипаты |
|---|---|---|
| 8 дюйм | Шағын бөлме, жұмыс үстелінің маңы | Ықшам, басы жинақы әрі нақты |
| 10 дюйм | Орташа қонақ бөлме | Алтын орта: тереңдігі де, өлшемі де жөн |
| 12 дюйм | Кең қонақ бөлме, кино бұрышы | Терең әрі қуатты бас, корпусы үлкендеу |
| 14 дюйм | Үлкен бөлме, толыққанды кинотеатр | Ең төменгі жиілікке дейін түседі, орынды көп алады |
Кестедегі бөлу шартты. Нақты нәтиже бөлменің пішініне, жиһазға, еденге және сабвуферді қайда қойғаныңызға да байланысты.
Күшейткіштің қуаты: RMS пен шыңдық қуат
Қуат ваттпен жазылады, бірақ көбіне қатар екі сан тұрады: номиналды (RMS) және шыңдық. RMS — сабвуфер ұзақ уақыт бойы тұрақты бере алатын қуат. Шыңдық қуат — қысқа сәттік серпін, мысалы, фильмдегі соққы кезінде. Модельдерді салыстырғанда RMS-ке қараңыз, ол шындыққа жақынырақ. Тағы бір нәрсе: дыбыстың қаттылығын тек ватт шешпейді, динамик пен корпустың қаншалықты тиімді жасалғаны да көп нәрсені шешеді. Сондықтан ватт санына ғана қарап таңдамаған жөн.
Жиілік диапазоны
Бұл сабвуфер қай жиіліктен қай жиілікке дейін ойнайтынын көрсетеді, герцпен (Гц) жазылады. Ең маңыздысы — төменгі шегі. 38 Гц пен 29 Гц-тің айырмасы қағазда кішкентай көрінеді, бірақ кинодағы ең төменгі гүріл дәл осы аймақта жатыр. Жоғарғы шегі сабвуфердің колонкалармен қалай түйісетініне әсер етеді. Диапазонның жанында «±3 дБ» деп тұрса, бұл сабвуфер сол аралықта қаншалықты тегіс ойнайтынын білдіреді. Мұндай жазуы бар санға көбірек сенуге болады, себебі ол нақты шартпен өлшенген.
Ең жоғары дыбыс қысымы
Децибелмен (дБ) жазылатын бұл көрсеткіш сабвуфер бұрмаланбай қаншалықты қатты ойнай алатынын шамамен көрсетеді. Децибел шкаласы сызықтық емес, сондықтан бірнеше децибелдің өзі айтарлықтай естіледі. Шағын бөлмеге бұл сан онша шешуші емес. Ал кең залда кино көретін болсаңыз, қоры көбірек модельді алған дұрыс: қатты сахнада сабвуфер шегіне жетіп, «қырылдамайды».
Корпус түрі: жабық немесе фазоинвертор
Жабық корпус — ішінде тесігі жоқ қорап. Ол басты жинақы, нақты береді, музыка тыңдауға жақсы. Фазоинверторлы корпуста порт болады — тесік не түтік. Ол төменгі жиілікті күшейтеді, сондықтан бірдей өлшемде бас тереңірек әрі қаттырақ шығады. Кинотеатрға көбіне фазоинверторлы модельдерді алады.
Бір кемшілігі бар: порт сәтсіз жасалса, қатты дыбыста ауаның ысылдағаны естілуі мүмкін. Сондықтан кейбір өндірушілер порттың пішініне ерекше көңіл бөледі. Порттың қай жаққа қарайтынын да қараңыз: алдыңғы порт болса, сабвуферді қабырғаға жақын қоюға болады, ал артқы порт болса, артынан бос орын қалдыру керек.
Кірістер мен баптаулар
Сабвуферді ресиверге қоссаңыз, LFE кірісі керек болады — бұл кинотеатр жүйесіндегі бас арнасына арналған кіріс. Стерео күшейткішке немесе басқа құрылғыға қосу үшін сызықтық кіріс ыңғайлы. Баптаулардың ішінде мына үшеуі ең маңызды:
- Кроссовер — сабвуфер қай жиіліктен төмен ойнайтынын шектейді. Дұрыс қойылса, колонкалар мен сабвуфер бір-бірінің жұмысына араласпай, біртұтас естіледі.
- Фаза — сабвуфер дыбысын колонкалармен уақыт жағынан сәйкестендіреді. Сабвуфер сізден колонкаларға қарағанда басқа қашықтықта тұрса, фазаны бұрап көріп, бас қай күйде толық шыққанын тыңдаңыз.
- Дыбыс деңгейі — бас қалған дыбысты басып кетпейтіндей етіп қойылады.
Бөлме және орналастыру
Бір сабвуфер бір бөлмеде керемет ойнайды, ал басқасында «гүрілдеп» тұрады. Бұрышқа қойсаңыз, бас күшейеді, бірақ кейде тым көп әрі бұлыңғыр болып кетеді. Қабырғадан алыстатсаңыз, бас тегістеу, бірақ әлсіздеу шығады. Ең оңай тәсіл мынау: сабвуферді уақытша өзіңіз отыратын жерге қойыңыз да, бас көп музыка қосып, бөлмені аралап жүріңіз. Бас ең жақсы естілетін жерді тапқан соң, сабвуферді дәл сол жерге апарасыз. Қарапайым, бірақ жұмыс істейді.
Сыртқы түрі мен өлшемі
Сабвуфер — бөлмеде көзге түсетін зат. Қара, ақ, ағаш өңді нұсқалары бар, интерьерге қарай таңдауға болады. Корпустың өлшемін алдын ала өлшеп алыңыз: 12–14 дюймдік модельдер сөреге не теледидар тумбасының жанына сыймай қалуы мүмкін.
Жиі кездесетін қателер
- Тек ваттқа қарау. Шыңдық қуаттың үлкен саны әдемі көрінеді, бірақ салыстыру үшін RMS-ке, жиілік диапазоны мен дыбыс қысымына қараған дұрыс.
- Бөлмеге тым үлкен сабвуфер алу. Шағын бөлмеде үлкен сабвуфер көбіне басты шамадан тыс көбейтіп, бәрін басып тастайды. Кейде жинақы 8 дюймдік модель әлдеқайда таза естіледі.
- Бұрышқа қойып, ұмытып кету. Бұрыш басты күшейтеді, бірақ әрдайым жақсы жағынан емес. Орынды құлақпен тыңдап таңдаңыз.
- Кроссовер мен фазаны баптамау. Зауыттық күйінде қалдырсаңыз, колонкалар мен сабвуфердің арасында бас «түсіп» қалуы немесе кейбір ноталар тым қатты шығуы мүмкін.
- Дыбысты тым қатты қою. Жаңа сабвуферді көп адам алғашқы күндері ең қатты күйге қояды. Жақсы бапталған сабвуфер өзін сездірмейді: оны өшіргенде ғана бір нәрсе жетпей тұрғанын байқайсыз.
- Қосылуын алдын ала тексермеу. Ресиверіңізде не күшейткішіңізде сабвуферге арналған шығыс бар ма, қандай кабель керек — мұны алмай тұрып қарап алыңыз.
- Портқа орын қалдырмау. Артқы порты бар сабвуферді қабырғаға тығыз тіреп қойсаңыз, бас бұлыңғырланып кетеді.
Қазір бізде не бар
Шағын бөлмеге не алғашқы сабвуферге 8 дюймдік екі ықшам модель бар. Klipsch Reference R-8SW-тің ішінде цифрлық күшейткіші бар: 50 Вт RMS (шыңда 150 Вт), 38–120 Гц аралығында ойнайды, ең жоғары дыбыс қысымы 108 дБ. Сызықтық және LFE кірістері бар, фаза мен кроссоверді баптауға болады, яғни ресиверге де, стерео жүйеге де оңай қосылады. Wharfedale WH-D8 — қара ағаш өңді, ұзын жүрісті 8 дюймдік (200 мм) динамигі бар, корпусы фазоинверторлы. Күшейткіші номиналды 70 Вт, шыңда 150 Вт-қа дейін барады, диапазоны 30–200 Гц (±3 дБ), ең жоғары дыбыс қысымы 110 дБ, сигнал/шу қатынасы кемінде 86 дБ.
Орташа және кең бөлмеге Klipsch Reference Premiere сериясының екі моделіне қараңыз. RP-1000SW-те 10 дюймдік Cerametallic динамигі бар, диффузорының жүрісі өте ұзын, D класты күшейткіші 300 Вт (шыңда 600 Вт). Корпусы МДФ-тан жасалған, ал Aerofoil порты порттағы турбуленттілік пен шуды азайтады. RP-1200SW — сол идея, бірақ динамигі 12 дюйм, D класты күшейткіші 400 Вт (шыңда 800 Вт), Aerofoil порты алдыңғы жақта орналасқан.
Үлкен бөлме мен толыққанды кинотеатрға динамигі ең ірі модельдер бар. Klipsch Reference R-121SW — Reference сериясындағы 12 дюймдік, қара түсті белсенді сабвуфер. Dali SUB K-14 F — ақ түсті, алюминий диафрагмалы ұзын жүрісті 14 дюймдік динамигі бар, фазоинверторы 34 Гц-ке бапталған. Диапазоны 29–160 Гц (±3 дБ), ең жоғары дыбыс қысымы 115 дБ, кроссовер жиілігін 40–120 Гц аралығында реттеуге болады. Диапазоны көрсетілген модельдердің ішінде ең төменге түсетіні осы.
Көбірек нұсқа — Сабвуферы бөлімінде.
Сұрақтар мен жауаптар
Сабвуферді саундбарға қосуға бола ма?
Саундбарда сабвуферге арналған сызықтық шығыс болса, болады. Бірақ көп саундбар тек өзінің сымсыз сабвуферімен жұмыс істейді, сондықтан алдымен нұсқаулықтан немесе артқы панельден шығыстарын тексеріп алыңыз.
Бір сабвуфер жете ме, әлде екеуі керек пе?
Көп бөлмеге біреуі жетеді. Екі сабвуфер басты бөлме бойынша біркелкі таратуға көмектеседі, бірақ бұл келесі қадам. Алдымен бір сабвуферді дұрыс орналастырып, жақсылап баптап көріңіз, көбіне сол жеткілікті болады.
Кроссоверді қай жиілікке қою керек?
Нақты сан колонкаларыңызға байланысты. Әдетте оны колонкалар сенімді ойнай алатын төменгі шектен сәл жоғарырақ қояды. Ресиверде автобаптау болса, алдымен соны іске қосып, кейін құлақпен түзетіңіз. Ресиверден LFE кірісіне қоссаңыз, кроссоверді көбіне ресивердің өзі басқарады.
Сабвуфер тек кино үшін бе?
Жоқ. Музыкада да бас гитара, барабан, электронды музыкадағы төменгі жиіліктер сабвуфермен әлдеқайда толық естіледі. Музыка үшін нақтылық маңыздырақ, сондықтан фаза мен кроссоверді баптауға көбірек уақыт бөліңіз.
Сабвуферді еденге жай қоя салуға бола ма?
Иә, оны көбіне еденге қояды. Діріл еденге берілмесін десеңіз, арнайы аяқтар не төсеніш қолдануға болады. Тек порты артта болса, қабырғамен арада бос орын қалдыруды ұмытпаңыз.
Шағын бөлмеге 8 дюйм аздық етпей ме?
Шағын бөлмеге 8 дюйм көбіне жеткілікті, әрі оны орналастыру оңай. Үлкен динамиктің артықшылығы кең бөлмеде ашылады, ал тар бөлмеде ол басты тым көбейтіп жіберуі мүмкін.
