Стабилизатор қалай таңдалады: қуат, түрі және жиі кететін қателер

Кешке жарық бір күңгірттеніп, бір жарқырап тұрса, тоңазытқыш кейде өзінен-өзі өшіп-жанып жатса, демек желідегі кернеу секіріп тұр. Техника мұндай секірістерге онша шыдамайды. Алдымен қуат блоктары, платалар мен компрессорлар зақымданады. Стабилизатор дәл осы үшін керек. Желіден келген тоқ алдымен соған кіреді, ал шығысында кернеу тегіс әрі тұрақты болады.

Бұл гайд көп қабатты үйдегі пәтерде тұратындарға да, жеке үй мен саяжайы барларға да, шағын кеңсеге техника жинап жүргендерге де пайдалы. Стабилизатордың қандай түрлері бар, қуатты қалай есептейміз, қай параметрге қараймыз, адамдар көбіне қай жерде қателеседі — бәрін ретімен айтып береміз. Соңында қазір бізде бар модельдерге қысқа шолу мен жиі қойылатын сұрақтарға жауап бар.

Таңдағанда неге қарау керек

Қуат: ВА мен Вт-ты шатастырмаңыз

Ең бірінші сұрақ: стабилизатор нені көтеруі керек. Бір теледидар мен роутерге бір қуат жетеді, бүкіл пәтерге мүлдем басқа қуат керек. Сондықтан алдымен стабилизаторға қосылатын құрылғылардың тізімін жасап, әрқайсысының қуатын қосып шығыңыз. Ол сан әдетте құрылғының артындағы жапсырмада немесе нұсқаулығында жазылады.

Стабилизатордың қуаты көбіне вольт-ампермен (ВА) көрсетіледі, ал тұрмыстық техникада ватт (Вт) жазылады. Бұл бір нәрсе емес. Шәйнек, үтік, жылытқыш сияқты қыздыратын құрылғыларда екеуі шамамен тең келеді. Ал тоңазытқыш, кір жуғыш машина, сорғы, кондиционер сияқты қозғалтқышы не компрессоры бар техникада стабилизатордың шын беретін ватты жазылған вольт-ампердан аз болады. Сондықтан стабилизатордың паспортында ватт бөлек жазылмаса, ВА-дағы санға толық сеніп, оны шегіне дейін жүктемеңіз.

Тағы бір маңызды жайт — іске қосылу тоғы. Тоңазытқыш не сорғы қосылған сәтте бір-екі секунд бойы әдеттегіден бірнеше есе көп тоқ тартады. Стабилизатор осы шыңды көтере алмаса, қорғанысқа кетіп, бәрін өшіріп тастайды. Сондықтан есептеген қуатыңыздың үстіне қор қосыңыз: кемінде төрттен бір бөлігіндей, ал компрессорлы техника болса, одан да көбірек.

Тағы бір нәрсе: кернеу қатты түсіп кеткенде көп стабилизатор толық қуатын бере алмайды. Мұны нақты модельдің паспортынан қараған жөн, кейбір өндірушілер төмен кернеудегі қуатты бөлек көрсетеді.

Стабилизатордың түрі

Үйге көбіне төрт түрдің бірі алынады. Әрқайсысының өз орны бар, «ең жақсысы» деген біреуі жоқ. Бәрі желіңізге, техникаңызға және өзіңіздің қалауыңызға байланысты.

Үйге көбіне релелі стабилизатор жеткілікті: тез, ықшам және тұрмыстық техниканың көбіне жарайды. Бірақ оны жатын бөлмеге қойсаңыз, реленің шырт еткені мазалауы мүмкін, ондайда электронды түрін қараңыз. Кернеу кенет секірмей, баяу әрі ұзақ «жүзіп» тұратын желіге сервоприводты стабилизатор жақсы. Инверторлы түрін желі өте нашар жерде немесе аса сезімтал жабдыққа алады.

Кіріс кернеуінің ауқымы

Әр стабилизатор кіріс кернеуін белгілі бір шекке дейін ғана түзей алады. Желідегі кернеу сол шектен шығып кетсе, стабилизатор не жүктемені өшіреді, не шығыстағы кернеуді толық түзей алмайды. Сондықтан алдымен үйдегі кернеудің шын жағдайын біліп алыңыз.

Ол үшін мультиметрмен немесе розеткаға тікелей қосылатын қарапайым вольтметрмен кернеуді күннің әр мезгілінде өлшеп көріңіз: таңертең, түсте, әсіресе кешке, жұрт үйге келіп, плита мен шәйнекті қосатын кезде. Ең төменгі және ең жоғарғы мәнін жазып алыңыз. Стабилизатордың кіріс ауқымы осы екі мәнді артығымен қамтуы керек. Жеке үй мен саяжайда кешкісін кернеу әсіресе қатты түседі, ондай жерге ауқымы кең модель алған дұрыс.

Дәлдік пен жылдамдық

Дәлдік — шығыстағы кернеу қалыпты мәннен қаншалықты ауытқитыны. Паспортта ол пайызбен жазылады. Шамға, шәйнекке, тоңазытқышқа аса жоғары дәлдік керек емес. Ал аудиотехникаға, газ қазандығының автоматикасына, компьютерге дәлірек стабилизатор алған жақсы.

Жылдамдық — кернеу секіргенде стабилизатор оны қаншалықты тез түзейтіні. Релелі және электронды модельдер бұл жағынан шапшаң, сервоприводтылар баяулау. Желіде кенет болатын қысқа секірістер жиі кездессе, жылдамдыққа көбірек мән беріңіз.

Бір фаза ма, үш фаза ма

Пәтерлердің көбіне бір фаза келеді, сондықтан бір фазалы стабилизатор жеткілікті. Жеке үйге кейде үш фаза тартылады. Ондайда не бір үш фазалы стабилизатор қояды, не әр фазаға бір фазалы стабилизатордан бір-бірден қояды. Екінші нұсқаның артықшылығы бар: бір фазада ақау болса, қалған екеуіне әсері жоқ. Бірақ үйде үш фазалы қозғалтқышы бар жабдық болса, алдымен электрикпен ақылдасыңыз.

Қорғаныс функциялары

Жақсы стабилизатор кернеуді түзеумен шектелмейді. Өзі түзей алмайтын жағдайда да техниканы қорғайды. Мыналарға қараңыз:

• Жоғары және төмен кернеуден қорғау — кернеу шектен шыққанда жүктемені уақытша өшіреді.
• Қосылу кідірісі — жарық келген бойда емес, біраз күтіп барып қосады. Тоңазытқыш пен кондиционердің компрессорына бұл пайдалы.
• Қызып кетуден қорғау — стабилизатор тым қызып кетсе, өзін-өзі өшіреді.
• Артық жүктеме мен қысқа тұйықталудан қорғау — сақтандырғыш немесе автомат түрінде болады.
• Транзит режимі — кейбір модельдерде тоқты стабилизациясыз, тура өткізетін ауыстырғыш бар.

Дисплей, орнату және шу

Дисплей не индикатор кіріс пен шығыстағы кернеуді көрсетеді, сонда желіде не болып жатқанын бірден көресіз. Әсіресе алғашқы апталарда, желінің мінезін біліп алғанша, бұл ыңғайлы.

Қалай орнатылатынына да қараңыз. Шағын модельдер еденге не сөреге қойылады, қуаттылары көбіне қабырғаға ілінеді. Стабилизаторды желдетілетін, құрғақ жерге қойыңыз, үстін жаппаңыз, айналасына шаң жиналмасын. Релелі модельді, дыбысы бар болғандықтан, жатын бөлмеден аулағырақ қойған жөн.

Қосылу тәсілі де әртүрлі. Бір-екі құрылғыға арналған шағын стабилизаторлардың розеткасы корпустың өзінде болады. Бүкіл үйге арналған қуатты модельдер электр щитінен кейін қосылады, оны электрик орнатады.

Жиі кететін қателер

• Қуатты қорсыз алу. Құрылғылардың қуатын қосып, стабилизаторды дәл сол санға алады. Сосын тоңазытқыш қосылған сайын стабилизатор қорғанысқа кетеді. Қор қалдыруды ұмытпаңыз.
• ВА мен Вт-ты бір нәрсе деп санау. Компрессоры, қозғалтқышы бар техникада айырмашылық едәуір. Паспорттағы ватқа қараңыз, ол жазылмаса, қорды көбірек қалдырыңыз.
• Кернеуді өлшемей алу. Кешке кернеу қатты түсетін жерде ауқымы тар модель көмектеспейді. Алдымен өлшеп, сосын таңдаңыз.
• Шағын стабилизаторға бәрін қосу. Бір теледидарға арналған модельге шәйнек, үтік, жылытқышты қатар қоссаңыз, ол артық жүктемеден өшіп қала береді.
• Тар, жабық жерге тығып қою. Стабилизатор жұмыс істегенде жылиды. Шкафқа тығып, үстіне зат үйіп қойсаңыз, қызып кетіп, жиі өшеді немесе тез бұзылады.
• Стабилизаторды үздіксіз қуат көзімен шатастыру. Жарық мүлдем сөнгенде стабилизатор ештеңе бере алмайды. Компьютердегі жұмысты сақтап үлгеру керек болса, үздіксіз қуат көзі керек.
• Жерге тұйықтауды елемеу. Стабилизатор жерге тұйықтаудың орнын баспайды. Қуатты модельдерді үйдің желісіне электрик қосқаны дұрыс.

Қазір бізде не бар

Қазір бізде SVC стабилизаторлары бар: ең шағынынан бастап бүкіл үйге жететін қуаттыларына дейін. Шағын жүктемеге SVC R-600 бар. Ол — автоматты, бір фазалы, релелі стабилизатор, 50 Гц бір фазалы желіге арналған, қуаты 600 ВА-ға дейінгі тұрмыстық техниканы кернеудің ауытқуынан қорғайды. Оның қасында SVC AVR-1008-U 1кВА тұр. Ол желіден қуат алады да, шығысында кірістегі секірістерге тәуелсіз, сүзілген тұрақты кернеу береді.

Орташа жүктемеге FL сериясы бар: SVC FL-1000 және SVC FL-2000. Екеуі де — автоматты, бір фазалы, релелі стабилизатор, 50 Гц бір фазалы желіде жұмыс істейді. FL-1000 қуаты 1000 ВА-ға дейінгі техникаға арналған. FL-2000 қуаты 2000 ВА-ға дейінгі құрылғыларды көтереді (ватпен де 2000 Вт деп жазылған), LCD дисплейі бар, түсі ақ.

Үлкен жүктемеге W сериясы бар. SVC W-5000 — релелі стабилизатор, 50 Гц бір фазалы желіде қуаты 5000 Вт-қа дейінгі тұрмыстық техниканы қорғайды. SVC W-10000 жиынтық қуаты 10000 ВА-ға дейінгі құрылғыларды кернеудің ауытқуынан сақтайды, ол да 50 Гц бір фазалы желіге арналған.

Көбірек нұсқа — Стабилизаторы бөлімінде.

Сұрақ-жауап

Тоңазытқышқа стабилизатор керек пе?

Желіде кернеу жиі секірсе немесе кешке қатты түссе, керек. Кернеу төмен болғанда компрессорға жұмыс істеу қиынға соғады. Тоңазытқышқа стабилизатор алғанда іске қосылу тоғын ескеріп, қуатын қормен алыңыз. Қосылу кідірісі бар модель болса, тіпті жақсы.

Жарық мүлдем сөнгенде стабилизатор көмектесе ме?

Жоқ. Стабилизатор кірістегі кернеуді түзейді, ал кернеу мүлдем жоқ болса, түзейтін ештеңе жоқ. Жарық сөнгенде де техника біраз уақыт жұмыс істеуі керек болса, үздіксіз қуат көзі керек.

Релелі стабилизатордың шырт-шырт етуі қалыпты ма?

Иә, ол солай жұмыс істейді: кернеу өзгерген сайын реле орамаларды ауыстырады, сол кезде дыбыс шығады. Желі нашар болса, шырт ету жиілей түседі. Мазаласа, стабилизаторды жатын бөлмеден алысырақ қойыңыз немесе электронды түрін қарастырыңыз.

Бүкіл үйге біреу қою керек пе, әр құрылғыға бөлек пе?

Екеуінің де өз артықшылығы бар. Бүкіл үйге арналған бір қуатты стабилизатор щиттен кейін қойылып, бәрін бірден қорғайды, бірақ оны электрик орнатуы керек. Әр құрылғыға бөлек шағын стабилизатор қою оңай, бірақ үй ішінде қосымша қораптар мен сымдар көбейеді. Желі тұтасымен нашар болса, бір ортақ стабилизатор қойыңыз. Тек бір-екі сезімтал құрылғыңызға алаңдасаңыз, бөлек шағындары жеткілікті.

Компьютерге қандай стабилизатор жарайды?

Компьютердің қуат блогы кернеудің шамалы ауытқуына әдетте шыдайды, бірақ қатты секірістер оған зиян. Тек кернеуді түзеу керек болса, шағын релелі не электронды стабилизатор жетеді. Ал жарық сөнгенде жұмысты сақтап үлгеру маңызды болса, үздіксіз қуат көзін қараңыз, кейбір модельдері кернеуді де түзейді.

Стабилизаторға күтім керек пе?

Ерекше күтім керек емес. Желдеткіш тесіктерін шаңнан тазалап тұрыңыз, үстін жаппаңыз, ылғал жерге қоймаңыз. Сервоприводты модельдердің щеткалары уақыт өте тозады, оларды сервисте ауыстырады.