UPS қалай таңдайды: түрі, қуаты, батареясы және жиі кететін қателер
Жарық бір сәтке сөнсе де, компьютер өшіп, сақталмаған жұмыс кетіп қалады. UPS осыдан сақтайды. Қай түрі кімге керек, қуатты қалай есептейді, неге қарау керек және көп адам қай жерде қателеседі, бәрін қарапайым тілмен түсіндіреміз.
Жарық бір секундқа жыпылықтайды да, компьютер өшіп қалады. Сақталмаған құжат кетті, роутер қайта жүктеліп жатыр. Ал ол кезде сервер жұмыс істеп тұрса, жағдай одан да қиын. UPS, орысша айтқанда ИБП, дәл осындай кезге керек. Жарық сөнсе, ол бірден батареяға ауысады да, техникаға жұмысты дұрыстап аяқтауға уақыт береді. Оның үстіне көп модель кернеудің секіргенін де тегістеп отырады. Бұл гайд үйдегі компьютерге, кеңсеге, кассаға немесе серверлік шкафқа UPS іздеп жүргендерге арналған. Қай параметр шынымен маңызды, қайсысына онша бас қатырмасаңыз да болады, ретімен айтып берейік.
Таңдағанда неге қарау керек
UPS-тің түрі: резервтік, сызықтық-интерактивті, онлайн
Бәрі осыдан басталады. UPS негізі үш түрлі болады, айырмасы желіден келетін тоқпен қалай жұмыс істейтінінде. Түрін дұрыс таңдасаңыз, қалған параметрлердің жартысы өзінен-өзі шешіледі.
Резервтік UPS ең қарапайымы. Жарық бар кезде техника розеткадан тікелей қоректенеді, ал жарық сөнсе, UPS батареяға ауысады. Кернеуді түзетпейді десе де болады, сондықтан ол желісі тұрақты жердегі жалғыз компьютерге жарайды.
Сызықтық-интерактивті (line-interactive) UPS ең көп тарағаны. Кернеу аздап түсіп не көтеріліп кетсе, ол батареяға ауыспай-ақ ішіндегі тұрақтандырғышпен түзеп жібереді. Батарея сирек іске қосылады, сондықтан ол ұзағырақ шыдайды. Үйге, кеңсеге, жұмыс станциясына, кейде шағын серверге де көбіне осы түрін алады.
Онлайн UPS (қос түрлендіру, double conversion) басқаша жұмыс істейді. Кірген айнымалы тоқты алдымен тұрақты тоққа айналдырады, сосын қайтадан тегіс айнымалы тоқ жасап шығарады. Яғни қосылған техника желінің сапасына мүлдем тәуелді болмайды: батареяға ауысқанда үзіліс жоқ, кернеу әрдайым біркелкі. Мұндай UPS-ті серверлерге, желілік жабдыққа, бір секунд тоқтауға болмайтын жүйелерге қояды. Бірақ олар көбіне үлкенірек, желдеткіші естіледі, бағасы да жоғарырақ, сондықтан бір үй компьютеріне әдетте артық.
| Түрі | Кернеуді түзей ме | Кімге лайық |
|---|---|---|
| Резервтік | Жоққа жақын | Желісі тұрақты жердегі бір компьютер |
| Сызықтық-интерактивті | Иә, тұрақтандырғышы бар | Үй, кеңсе, жұмыс станциясы, шағын сервер |
| Онлайн | Иә, тоқты толық қайта жасайды | Сервер, желілік жабдық, тоқтауға болмайтын жүйелер |
Қуат: VA мен ватт
UPS-тің сипаттамасында әдетте екі сан тұрады: вольт-ампер (VA) және ватт (Вт). Мысалы, біздегі бір модельде «1500VA/900Вт» деп жазылған. Осы жерде көп адам шатасады: атауындағы үлкен сан көбіне VA, ал техника тартатын нақты қуат ватпен өлшенеді. Сондықтан ең алдымен ватқа қараңыз.
Есептеу оңай. UPS-ке қосатын құрылғылардың бәрінің қуатын ватпен қосып шығасыз: жүйелік блок, монитор, роутер, сыртқы диск, тағы не қоссаңыз, сол. Компьютердің қуат блогында жазылған сан оның ең жоғарғы мүмкіндігі, нақты тұтынуы әдетте одан аз болады. Бірақ күмәндансаңыз, сол жазылған санмен есептеген қауіпсіз. Шыққан нәтижеге міндетті түрде қор қалдырыңыз. UPS шегіне дейін жүктелсе, батарея тез отырады, құрылғының өзі де ауыр жұмыс істейді, ал бір сәттік жүктеме секірісінде ол өшіп қалуы мүмкін.
Тағы бір маңызды жайт: қыздыратын нәрселерді UPS-ке қоспаңыз. Лазерлі принтер, жылытқыш, шәйнек, үтік іске қосылған сәтте өте көп тоқ тартады. UPS мұны шамадан тыс жүктеме деп қабылдап, өшіп қалуы әбден мүмкін.
Батарея және қанша уақыт ұстайды
UPS-тің басты міндеті техниканы сағаттап жұмыс істету емес. Оның жұмысы жарық сөнгенде файлдарды сақтап үлгеруге, бағдарламаларды жауып, компьютерді не серверді дұрыстап өшіруге уақыт беру. Қанша ұстайтыны батареяның сыйымдылығына және UPS қаншалықты жүктелгеніне байланысты. Жүктеме аз болса, ұзағырақ ұстайды, көп болса, тезірек отырады. Сондықтан бір UPS-ке бір компьютер мен монитор қоссаңыз, жарты кеңсені қосқаннан әлдеқайда ұзақ шыдайды.
Батарея шығын материалы екенін ұмытпаңыз: уақыт өте ол бәрібір тозады. Сол себепті алдын ала біліп алған дұрыс: батареяны өзіңіз ауыстыра аласыз ба, қандай батарея келеді. Кейбір өндірушілер ауыстырылатын батарея блогының атауын сипаттамада тікелей көрсетеді, бұл өте ыңғайлы, кейін іздеп әуре болмайсыз. Ал жарық ұзақ сөнетін жерде отырсаңыз, сыртқы батарея қосуға болатын модельдерді сұрастырыңыз. Ондай мүмкіндік бар-жоғы сипаттамада көрсетіледі.
Розеткалар мен қосқыштар
Үй мен кеңсеге арналған UPS-терде көбіне кәдімгі еуророзеткалар (Schuko) болады, кез келген ашаны адаптерсіз қоса бересіз. Серверлік және кәсіби модельдерде IEC C13 және C19 разъемдері жиі кездеседі. C13 дегеніміз компьютер мен монитордың қуат кабеліндегі таныс қосқыш, ал C19 одан үлкенірек, қуатты құрылғыларға арналған түрі. Осындай UPS алсаңыз, қолыңызда сәйкес кабель бар-жоғын алдын ала тексеріңіз, әйтпесе орнатар кезде тұрып қаласыз.
Розетка санын да есептеп алыңыз: компьютер, монитор, роутер, модем, тағы не бар, санап шығыңыз. Барлық техниканы UPS-ке қосу міндетті емес, бірақ жарық сөнгенде жұмыс істеп тұруы керек нәрселерге орын жетуі керек.
Корпус: үстел астына, еденге немесе стойкаға
Кіші UPS үстелдің астына оңай сыяды. Қуаттырақ модельдер көбіне еденге қоятын мұнара түрінде болады. Серверлік бөлмеге стойкаға орнатылатын модельдер керек, олардың биіктігі юнитпен өлшенеді: 2U, 3U деген жазулар сол. Кейбір модельдер әмбебап, оларды стойкаға да, тік мұнара сияқты еденге де қоюға болады. Қай жерге тұратынын алдын ала ойлаңыз: UPS ішінде батарея болғандықтан ауыр келеді, айналасында желдетуге бос орын қалуы керек.
Экран, USB және басқару
LCD экран кіріс кернеуін, жүктемені, батарея зарядын бірден көрсетеді. Ұсақ нәрсе сияқты, бірақ не болып жатқанын көзбен көріп отыру ыңғайлы, әсіресе жүктемені есептегенде. USB немесе RS-232 порты арқылы UPS компьютерге жалғанады. Арнайы бағдарлама жарық сөнгенін біледі де, батарея біткенше жүйені өзі дұрыстап өшіреді. Түнде немесе кеңседе ешкім жоқ кезде бұл өте пайдалы. Серверлік модельдерде желілік басқару картасына арналған слот болуы мүмкін, ол арқылы UPS-ті желі бойынша бақылауға болады.
Шығыс кернеуінің пішіні
Онлайн UPS таза синусоида береді. Қарапайым модельдер батареядан жұмыс істегенде кейде синусоидаға тек жуықтайтын, баспалдақ тәрізді кернеу шығарады. Әдеттегі компьютерге бұл көбіне бәрібір. Бірақ кейбір сезімтал техника, мысалы, жылыту қазандығының сорғысы таза синусоиданы қалайды. Осындай құрылғыға UPS іздесеңіз, сипаттамадан шығыс кернеуінің пішінін міндетті түрде қараңыз.
Жиі кететін қателер
- VA-ны ватт деп ойлау. Атауындағы үлкен санға қарап, «қуаты жетеді» деп алады, ал нақты ватты одан едәуір аз болып шығады. Әрдайым ватпен есептеңіз.
- Қор қалдырмау. UPS-ті шегіне дейін жүктесеңіз, батарея тез отырады, ал қуат сәл секірсе, құрылғы өшіп қалады.
- Бәрін қатарынан қосу. Лазерлі принтер, жылытқыш, шәйнек UPS-ке қосылмайды. Олар іске қосылған сәтте UPS шамадан тыс жүктемеге түседі.
- UPS-тен сағаттап жұмыс күту. Бұл жарық сөнгенде жұмысты сақтап, техниканы дұрыс өшіруге арналған құрылғы, генератордың орнын баспайды.
- Желінің сапасын ескермеу. Кернеуі жиі секіретін жерге резервтік UPS алсаңыз, ол батареяға үнемі ауысып, батареяны тез тоздырады. Ондай жерге сызықтық-интерактивті немесе онлайн UPS керек.
- Батареяны ұмыту. Батарея ыстықты жақтырмайды. UPS-ті радиатордың жанына не күн түсетін жерге қоймаңыз, ал жұмыс уақыты байқалып қысқарса, батареяны тексертіңіз.
- Компьютермен жалғамау. USB порт бола тұра бағдарламаны орнатпаса, түнде жарық сөнгенде компьютер батарея біткенше жұмыс істеп, сосын кенет өшеді.
- Розетка мен кабельді тексермеу. C13 немесе C19 разъемдері бар UPS алып, үйге келгенде кабель сәйкес келмей қалуы жиі болады.
Бізде қазір не бар
Үй мен кеңседегі компьютерге қарасаңыз, екі модель бар. FSP FP-850 сызықтық-интерактивті UPS, ол компьютер мен кеңсе техникасын кернеудің секіруінен және жарықтың қысқа сөнуінен қорғауға арналған, бұл нұсқасында Schuko розеткалары бар. SVC V-1500-F-LCD да сызықтық-интерактивті, қуаты 1500VA/900Вт. Ол кернеуді түзей алады, LCD экраны және компьютерге жалғауға USB порты бар.
Қуаттырақ сызықтық-интерактивті UPS керек болса, 3000VA-лық екі модель бар. SVC PTL-3K-LCD қуаты 3000VA/2100Вт, ол желідегі кернеуді тұрақтандырады, компьютерлерге, жұмыс станцияларына және кеңсе техникасына жарайды, LCD экраны бар. Eaton 5SC 3000i RT2U қуаты 3000VA/2700Вт, ол серверлерге, желілік жабдыққа және жұмыс станцияларына арналған. Корпусы әмбебап, серверлік стойкаға 2U биіктікке орнатылады.
Онлайн UPS-тен екі модель бар. APC Easy UPS SRV2KI-E қуаты 2000VA/1800Вт, еденге қойылады, кернеуі 230В, шығысында төрт IEC C13 разъемі бар. Онда LCD экран мен Intelligent Card Slot бар, ауыстырылатын батарея блогы APCRBCV204. Eaton 9E6KIR қос түрлендіру арқылы жұмыс істейді, қуаты 6000VA/5400Вт, стойкаға 3U биіктікке орнатылады. Батарея жинағы 240В, шығысында сегіз C13 және екі C19 разъемі бар, USB және RS-232 порттары арқылы басқарылады.
Көбірек нұсқа — Источники бесперебойного питания (ИБП - UPS) бөлімінде.
Сұрақ-жауап
Үй компьютеріне қандай UPS керек?
Көбіне сызықтық-интерактивті UPS жеткілікті. Жүйелік блок, монитор және роутердің қуатын ватпен қосып, үстіне жақсылап қор қалдырыңыз. VA-ға емес, ватқа қараңыз. USB порты болса, компьютер жарық сөнгенде өзі дұрыстап өшетіндей баптап қойыңыз.
UPS кернеу тұрақтандырғышының орнын баса ма?
Ішінара. Сызықтық-интерактивті UPS кернеудің онша үлкен емес ауытқуын түзейді, ал онлайн UPS кернеуді толық қайта жасайды. Резервтік UPS кернеуді іс жүзінде түзетпейді. Бірақ UPS тек өзіне қосылған техниканы қорғайтынын, бүкіл үйді қорғамайтынын ескеріңіз.
Жарық сөнгенде UPS қанша уақыт ұстайды?
Ол батареяның сыйымдылығына және қаншалықты жүктелгеніне байланысты, сондықтан бәріне ортақ бір жауап жоқ. Жүктеме неғұрлым аз болса, соғұрлым ұзақ ұстайды. UPS негізі жұмысты сақтап, техниканы дұрыс өшіруге уақыт беру үшін керек. Ұзақ уақыт керек болса, сыртқы батарея қосуға болатын модельдерді қараңыз.
Роутер мен модемді UPS-ке қосуға бола ма?
Иә, тіпті қосқан дұрыс. Олар аз қуат тартады, ал жарық сөнгенде интернет үзілмейді, ноутбук не телефон арқылы жұмысты жалғастыра бересіз. Тек бос розетка жететініне көз жеткізіңіз.
Жылыту қазандығына қандай UPS қойған дұрыс?
Қазандықтың автоматикасы мен сорғысы көбіне шығыс кернеуінің пішініне сезімтал келеді, сондықтан таза синусоида беретін UPS қарастырыңыз. Ең сенімдісі онлайн UPS. Алмас бұрын қазандықтың нұсқаулығын да қарап шығыңыз, онда қуат көзіне қойылатын талаптар жиі жазылады.
Батареяны қашан ауыстыру керек?
Нақты мерзім қолдану жағдайына байланысты: жылу, жарықтың қаншалықты жиі сөнетіні, жүктеме. Жарық сөнгенде UPS бұрынғыдан тез отыратын болса немесе батарея туралы ескерту берсе, тексертетін уақыт келді. Ауыстыратын батареяның атауын модельдің сипаттамасынан алдын ала біліп қойған ыңғайлы.
