Есік доводчигін қалай таңдау керек: EN класы, механизм, орнату және баптау

Доводчикті кездейсоқ алсаң, есік не жабылмай қалады, не тарс етіп жабылады. Есіктің салмағы мен еніне қарай класты қалай таңдау керек, рычаг пен шинаның айырмасы неде, қандай баптауларды тексеру керек және жиі кететін қателер туралы айтамыз.
Есік доводчигі ұсақ зат сияқты көрінеді, бірақ оны күн сайын байқайсың. Доводчик жоқ болса, подъезд есігі желмен ашылып қалады, кеңсе есігі тарс етіп жабылып, қабырғаны сызады, ал ауыр кіреберіс есік артыңнан келе жатқан адамның қолын қағып кетуі мүмкін. Доводчик есікті өзі, бірқалыпты жылдамдықпен жабады да, соңында құлыпқа дейін жеткізіп береді. Ол көп пәтерлі үйдің кіреберісіне, кеңсеге, дүкенге, қоймаға, техникалық бөлмеге және өртке қарсы есіктерге керек. Үйдің ішкі есіктеріне де қояды, әсіресе асхана мен жуынатын бөлме есігі ашық қалмасын десең. Бірақ доводчикті әйтеуір біреуін алайын деп алсаң, есік не соңына дейін жабылмайды, не тым қатты соғылады, не бір қыстан кейін май ағызып тұрады. Сондықтан осы гайдта қай параметрге қарау керегін, қандай қателер жиі кететінін және бізде қазір қандай модельдер барын ретімен түсіндіреміз.
Таңдағанда неге қарау керек
Есіктің салмағы мен ені: EN класы
Ең бірінші сұрақ қарапайым: есігің қанша тартады және ені қандай. Доводчиктің күші EN 1154 стандарты бойынша кластармен белгіленеді, EN1-ден EN7-ге дейін. Класс неғұрлым жоғары болса, ішіндегі серіппе соғұрлым күшті, демек ауыр әрі кең есікті жаба алады. Стандарттағы жалпы шекаралар мынадай:
| Класс | Есік ені, мм-ге дейін | Есік салмағы, кг-ға дейін | Әдетте қайда |
|---|---|---|---|
| EN1 | 750 | 20 | Жеңіл ішкі есіктер |
| EN2 | 850 | 40 | Стандартты ішкі есіктер |
| EN3 | 950 | 60 | Кеңсе, пәтердің кіреберіс есігі |
| EN4 | 1100 | 80 | Подъезд, дүкен, металл есіктер |
| EN5 | 1250 | 100 | Ауыр көше есіктері |
| EN6 | 1400 | 120 | Өте ауыр және кең есіктер |
| EN7 | 1600 | 160 | Өндірістік, арнайы есіктер |
Мұнда бір қулық бар: салмақ пен еннің қайсысы жоғары класқа сәйкес келсе, соны аласың. Мысалы, есік жеңіл болса да, ені 1000 мм болса, EN4 керек. Себебі кең есіктің жиегі ұзын иін сияқты жұмыс істейді, доводчикке түсетін жүктеме көбейеді. Көше есігі болса, жел мен ішкі және сыртқы ауа қысымының айырмасы есікті ұстап тұрады, сондықтан бір класс жоғары алған дұрыс. Қазір көп модельде күш реттеледі: корпусқа EN2/3/4 деп жазылса, бір доводчикті үш класқа баптауға болады. Есікті кейін ауыстырсаң немесе салмағын дәл білмесең, мұндай модель көп мәселені шешеді.
Механизм: тісті рейка немесе кулачок
Корпустың ішінде серіппе мен гидравликалық май бар, ал күшті білікке беретін механизм негізінен екі түрлі болады. Біріншісі тісті доңғалақ пен рейка, яғни шестерня-рейка. Бұл ең кең тараған, түсінікті әрі сенімді конструкция, көбіне рычагты тартқышпен бірге жүреді. Оның ерекшелігі: есікті ашқанда ең басында күш көбірек жұмсайсың. Екіншісі кулачокты механизм, ол әдетте сырғымалы шинамен бірге қойылады. Мұнда есік ашыла бастағанда қарсылық тез азаяды, сондықтан кез келген адам оны жеңіл ашады. Есесіне мұндай доводчиктің конструкциясы күрделірек. Үйге, кеңсеге, подъезге көп жағдайда шестерня-рейка жеткілікті, ал адам ағыны көп, есікті жеңіл ашу маңызды жерлерде кулачокты қарастыруға болады.
Тартқыш: рычаг немесе шина
Рычагты тартқыш, яғни екі буынды иін, есіктен сыртқа шығып тұрады. Сыртқы түрі қарапайым, бірақ орнатуы оңай және күшті жақсы береді. Подъезд, қойма, техникалық бөлме есігіне дәл осы нұсқа жиі қойылады. Сырғымалы шинада тартқыш есікке параллель жүреді, сыртынан ұқыпты көрінеді, оған ілініп немесе бір нәрсе іліп сындыру қиын. Кеңсе, дүкен, қонақүй есіктеріне көбіне шинаны таңдайды. Есте сақтайтын жайт: кез келген доводчикті шинаға ауыстыра салуға болмайды. Шинамен жұмыс істеуге арналмаған модельді шинамен қойсаң, күш жоғалады да, есік соңына дейін жабылмай қалады. Сондықтан шина керек болса, сол тартқышқа арналған модельді ал.
Қайда және қалай орнатылады
Ең көп таралғаны үстіңгі доводчик: корпус есік жармасының жоғарғы жағына немесе есік қорабына бекітіледі. Одан бөлек еденге орнатылатын доводчиктер бар, олар әйнек есіктер мен маятникті есіктерге қойылады, сондай-ақ есік жармасы мен қорабының ішіне жасырын орнатылатын түрлері де бар. Үй мен кеңсеге көбіне үстіңгі доводчик жеткілікті.
Үстіңгі доводчикті алмас бұрын есіктің қай жаққа ашылатынына қара. Стандартты түрде корпус есік ашылатын жағына, яғни өзіңе тартып ашатын жаққа орнатылады. Егер доводчикті итеріп ашатын жағына қою керек болса, мысалы көше жағынан көрінбесін десең, бекіту схемасы басқаша болады, кейде қосымша кронштейн керек. Сол және оң есікке бірдей жарайтын әмбебап модельдер көп, бірақ мұны паспорттан тексеріп алған жөн. Тағы бір жайт: кейбір доводчиктер монтаж пластинасы арқылы ғана орнатылады, ал кейбірі есікке тікелей бекітіледі. Пластинасыз орнатылатын модельмен жұмыс тезірек әрі ұқыптырақ шығады.
Баптаулар
Жақсы доводчиктің артықшылығы оның баптауында. Әдетте корпустың шетінде реттейтін бұрандалар болады, оларды кәдімгі бұрағышпен бұрайсың. Ең жиі кездесетін баптаулар:
- Жабылу жылдамдығы. Есік ашық күйден жабылуға дейін қандай жылдамдықпен жүретінін анықтайды. Тым жылдам болса, қауіпті, тым баяу болса, жылу шығып кетеді.
- Дохлоп жылдамдығы. Есік жабылуға таяған соңғы бірнеше градуста қаншалықты тез жүретіні. Осы бөлігін сәл жылдамдатсаң, есік құлып тілшесін сенімді басады.
- Дохлоп күші. Кейбір модельдерде соңғы итерістің күшін де бөлек реттеуге болады. Тығыздағышы қатты есіктерге пайдалы.
- Жабу күші. EN2/3/4 сияқты реттелетін модельдерде серіппенің күшін есікке қарай таңдайсың.
- Ашқанда тежеу (BC, back check). Есікті кенет ашқанда немесе жел жұлқығанда, белгілі бір бұрыштан кейін доводчик есікті тежейді. Есік қабырғаға соғылмайды, тартқыш та аман қалады.
- Кешіктіріп жабу (DA, delayed action). Есік ашылған соң бірден жабылмай, біраз уақыт күтіп тұрады. Арба немесе жүк өткізетін жерде ыңғайлы.
- Ашық күйде ұстау. Тартқышта немесе корпуста бекіткіш болса, есікті белгілі бір бұрышта ашық ұстап қоюға болады.
Барлық модельде мұның бәрі бола бермейді. Өзіңе қайсысы шынымен керек екенін алдын ала ойлап ал: подъезге тежеу маңызды, қоймаға кешіктіріп жабу, ал ішкі есікке көбіне жылдамдық пен дохлоп жеткілікті.
Ашылу бұрышы
Доводчиктің ең үлкен ашылу бұрышы есікті қаншалықты кең ашуға болатынын көрсетеді. Есік қабырғаға жақын тұрса, үлкен бұрыш онша қажет емес. Ал есік кең ашылуы керек жерлерде, мысалы жүк кіргізетін есікте, ашылу бұрышы үлкен модельді алған дұрыс. Доводчиктің шегінен асырып есікті күшпен аша берсең, тартқыш та, механизм де тез бұзылады.
Температура: жылы бөлме ме, көше ме
Доводчиктің ішіндегі май жылдамдықты басқарады. Суықта май қоюланады, есік баяу жабылады, ал ыстықта сұйылып, есік жылдамырақ жүреді. Жылы бөлменің ішіндегі есікке бұл онша әсер етпейді. Ал жылытылмайтын тамбурға немесе көше есігіне қоятын болсаң, паспорттағы жұмыс температурасының диапазонын міндетті түрде қара. Аязға арналмаған доводчик қыста есікті жаба алмай қалады немесе тығыздағыштары жарылып, май ағызады. Маусым ауысқанда жылдамдықты сәл қайта баптау да қалыпты нәрсе.
Өртке қарсы және түтінге қарсы есіктер
Өртке қарсы есікке доводчик міндетті түрде қойылады, өйткені мұндай есік әрдайым жабық тұруы керек. Мұнда кез келген модель жарамайды: доводчик EN 1154 талаптарына сәйкес болуы және өртке қарсы есікке қолдануға рұқсат етілгені құжатта жазылуы керек. Кейбір модельдерде бұл рұқсат тек белгілі бір кластарға ғана беріледі, сондықтан құжатты мұқият оқы. Мұндай есікті сына қойып немесе бекіткішпен ашық ұстап қоюға әдетте болмайды, бұл ережені нысанның жобасынан немесе жауапты адамнан нақтылап ал.
Ресурс, корпус және түсі
Ресурс циклмен өлшенеді: бір ашылып, бір жабылу бір цикл саналады. Адам күніне жүздеген рет өтетін подъезд пен дүкенге ресурсы жоғары модель керек, ал үйдің ішкі есігіне бұл онша шешуші емес. Корпус материалына да қара: металл корпус соққыға төзімдірек. Түсі ұсақ нәрсе сияқты, бірақ есік алдында тұрған адам бірінші соны көреді. Ақ есікке ақ доводчик, қоңыр ағаш есікке қоңыр, металл есікке күміс түсті доводчик сыртынан ұқыпты көрінеді.
Жиі кететін қателер
- Класты тек салмаққа қарап таңдау. Есік жеңіл, бірақ кең болса, әлсіз доводчик оны жаба алмайды. Салмақты да, енді де тексер.
- Көше есігіне ішкі есіктің доводчигін қою. Жел мен суық бар жерде күш те, температура диапазоны да маңызды. Әйтпесе қыста есік ашық қалады.
- Жабылу жылдамдығын шегіне дейін бұрау. Есік тез жабылсын деп реттейтін бұранданы тым көп бұрасаң, май ағуы мүмкін. Бұрандаларды аз-аздан, бір-екі айналымнан бұрап, нәтижесін тексер.
- Есікті ашық ұстау үшін астына сына немесе тас қою. Доводчик сол кезде де есікті жабуға тырысып тұрады, механизм артық жүктеме алады. Ашық ұстау керек болса, бекіткіші бар модельді таңда.
- Доводчикті есік тоқтатқышы ретінде пайдалану. Тежеу функциясы есікті жұмсартады, бірақ еденге немесе қабырғаға қойылатын тоқтатқыштың орнын баспайды.
- Есіктің өзін тексермеу. Топсалары тозған, қорабына үйкеліп тұрған есікті ең жақсы доводчик те дұрыс жаба алмайды. Алдымен есікті жөндеп ал.
- Тартқыш түрін ойланбай ауыстыру. Рычагқа арналған доводчикті шинамен қою немесе керісінше жасау күштің жоғалуына әкеледі.
- Өртке қарсы есікке құжатсыз доводчик қою. Тексеру кезінде мұндай доводчик жарамсыз деп табылуы мүмкін, оны бәрібір ауыстыруға тура келеді.
- Орнату сызбасына қарамау. Корпус пен тартқыштың орны топсадан белгілі қашықтықта болуы керек. Көзбен шамалап бекітсең, есік не соңына дейін жабылмайды, не тым қатты соғылады.
Қазір бізде не бар
Dormakaba TS Compakt EN2/3/4 бізде үш түсте бар: күміс, ақ және қоңыр. Бұл рычагты тартқышы бар доводчик, жабу күші EN2, EN3 және EN4 кластарына реттеледі, яғни ені 850 мм-ден 1100 мм-ге дейінгі есіктерге баптауға болады. Жабылу жылдамдығы екі диапазонда бір-біріне тәуелсіз реттеледі. Монтаж пластинасынсыз кез келген есікке орнатылады, ашылу бұрышы 150°. Күміс және ақ нұсқалары:


Қоңыр түсті есіктерге екі нұсқа бар. TS Compakt-тың қоңыр түсі шестерня-рейка механизмімен жұмыс істейді: EN2 ені 850 мм-ге дейінгі, EN3 950 мм-ге дейінгі, EN4 1100 мм-ге дейінгі есікке арналған, класс корпустың орнын ауыстыру арқылы таңдалады. Dormakaba TS Profil EN2/3/4 BC да қоңыр түсті, оның күші EN 2/3/4 аралығында реттеледі және ашқанда тежейтін BC клапаны бар. Өлшемі 210×38.5×55.5 мм, салмағы 1.4 кг. EN 1154 талаптарына сәйкес, өртке қарсы және түтінге қарсы есіктерге қолданылады: ені 1100 мм-ге дейінгі есіктерге EN 2/3 кластарында, ал EN4 үшін шектеулер болуы мүмкін, мұны құжаттан нақтылаған жөн.


Тағы екі модель бар. Hikvision DS-K4DC103 салмағы 40-65 кг, ені 950 мм-ге дейінгі есіктерге арналған гидравликалық доводчик: жабу күші EN3, ашылу бұрышы 180°-қа дейін, ресурсы 1 млн цикл, корпусы металл, түсі күміс. Dormakaba TS Nano жилой үйлер мен қоғамдық орындардағы стандартты ішкі есіктерге арналған шағын доводчик. Механизмі шестерня-рейка, жабылу мен дохлоп жылдамдығы, сондай-ақ дохлоп күші реттеледі. Есіктің ең үлкен ені 850 мм, ең үлкен салмағы 45 кг.


Көбірек нұсқа — Доводчики дверные бөлімінде.
Сұрақтар мен жауаптар
Доводчикті өзім орната аламын ба?
Иә, үстіңгі доводчикті қолы епті адам өзі орната алады. Қорапта әдетте қағаз шаблон болады: оны есікке жапсырып, тесік орындарын белгілейсің. Ең бастысы шаблондағы схеманы есіктің ашылу жағына қарай дұрыс таңдау, сол есік пен оң есікке белгілер бөлек болады. Металл есікке бекіту үшін бұрғы мен дұрыс бұрандалар керек. Өртке қарсы есік болса, орнатуды құжаттамаға сәйкес жасау маңызды, ондайда шеберге сеніп тапсырған дұрыс.
Есік соңында тарс етіп соғылады, не істеу керек?
Көбіне бұл дохлоп жылдамдығы тым жоғары екенін білдіреді. Корпустағы дохлопқа жауап беретін бұранданы сәл бұрап, жылдамдықты азайт. Бұранданы аз-аздан бұрап, әр жолы есікті ашып-жауып тексер. Егер реттеуден кейін де өзгеріс болмаса, есіктің класына доводчиктің күші сәйкес пе, соны тексер: тым күшті серіппе есікті әрдайым қатты итереді.
Есік соңына дейін жабылмайды, неге?
Себебі бірнеше болуы мүмкін: доводчиктің күші есікке жетпейді, дохлоп жылдамдығы тым төмен, тығыздағыш тым қатты немесе есік қорабына үйкеліп тұр. Алдымен дохлоп жылдамдығын көтеріп көр. Күш реттелетін модель болса, жабу күшін бір класқа жоғарылат. Көше есігі болса, суықта май қоюланғанын да ескер.
Доводчиктен май ағып тұр, жөндеуге бола ма?
Әдетте жоқ. Май ағуы ішкі тығыздағыштардың бүлінгенін көрсетеді, ал үстіңгі доводчиктердің көбі жөндеуге емес, ауыстыруға есептелген. Майы азайған доводчик есікті бақылаусыз соға бастайды, сондықтан оны созбай ауыстырған дұрыс. Келесі доводчикте бұрандаларды шегіне дейін бұрама және температура диапазоны есікке сай екенін тексер.
Есікті ашық ұстап қоюға бола ма?
Ашық күйде ұстау функциясы бар модельдерде иә. Ондай мүмкіндік жоқ болса, есікті сынамен немесе ауыр затпен ұстап тұрма: доводчик үздіксіз жүктеме алып, тез істен шығады. Өртке қарсы есіктерде есікті ашық ұстап қою әдетте ережеге қайшы, сондықтан мұндай есікке бұл функцияны қолданбас бұрын талаптарды нақтыла.
Үйдің ішкі есігіне доводчик керек пе?
Міндетті емес, бірақ кей жерде ыңғайлы. Асхана есігі жабық тұрса, иіс бөлмелерге тарамайды, жуынатын бөлме есігі өзі жабылады, ал желмен тарс етіп соғылатын есік тынышталады. Ішкі есіктер көбіне жеңіл әрі стандартты енді болады, сондықтан оларға EN2 немесе EN3 класты шағын доводчик жеткілікті.


