Компьютерге қуат блогын қалай таңдау керек: ватт, сертификат, кабельдер

Қуат блогын көп адам компьютер жинағанда ең соңында, қалған ақшаға алады. Оның себебі түсінікті: видеокарта мен процессор бәріне көрінеді, ал блок корпустың ішінде тұр, оны ешкім байқамайды. Бірақ розеткадағы токты бүкіл жүйеге керек кернеуге айналдыратын да осы бөлшек. Блок әлсіз не сапасыз болса, компьютер ойынның ортасында өшіп қалады, жаңа видеокарта толық күшімен істемейді, ең жаман жағдайда басқа бөлшектерге де зақым келуі мүмкін. Бұл гайд компьютерді өзі жинап жатқандарға, ескі жүйесін жаңартқысы келетіндерге және видеокарта ауыстырғалы жүргендерге арналған. Неге қарау керегін, қай жерде үнемдеуге болатынын, қай жерде болмайтынын ретімен айтып берейік.

Таңдағанда неге қарау керек

Қуаты: қанша ватт керек

Бірінші сұрақ, әрине, осы. Жауабы сіздің жинағыңызға байланысты. Компьютерде қуатты ең көп жейтін екі бөлшек бар: видеокарта мен процессор. Аналық плата, жад, дискілер мен желдеткіштер олармен салыстырғанда аз алады. Ең оңай жолы — видеокарта өндірушісінің сайтын ашып, сол модельге қандай блок ұсынылатынын қарау. Онда әдетте процессордың қуаты да есептелген, сондықтан көп адамға осы жеткілікті.

Өзіңіз есептегіңіз келсе, видеокарта мен процессордың құжатындағы тұтыну қуатын қосыңыз, оған қалған бөлшектер үшін бірнеше ондаған ватт қосыңыз, сосын шыққан санның үстіне шамамен үштен бір бөлігіндей қор қалдырыңыз. Қор не үшін керек? Біріншіден, блок үнемі өз шегінде істесе, қатты қызады, желдеткіші шулайды. Екіншіден, қазіргі видеокарталар кейде бір сәтке өз номиналынан әлдеқайда көп ток тартып алады. Қор болмаса, блоктың қорғанысы іске қосылып, компьютер жай ғана сөніп қалады. Үшіншіден, кейін видеокартаны күштірегіне ауыстырсаңыз, блокты да қоса ауыстыруға тура келмейді.

Шамамен бағдар мынадай:

• Кеңсе компьютері, интернет, фильм — 400–500 Вт жетеді.
• Орта деңгейлі ойын компьютері — көбіне 650–750 Вт.
• Қуатты видеокартасы бар жинақ — 850 Вт және одан жоғары.
• Ең жоғары деңгейлі видеокарта мен көп ядролы процессор — 1000 Вт-тан бастап.

Бірақ қор да шектен шықпасын. Кеңсе компьютеріне киловаттық блок алу — ақшаны босқа жұмсау. Оның үстіне блоктың тиімділігі орташа жүктемеде ең жоғары болады, ал өте аз жүктемеде, керісінше, түсіп кетеді.

80 PLUS сертификаты

Блок розеткадан алған электрдің бәрін компьютерге бере алмайды, бір бөлігі жылуға айналады. 80 PLUS сертификаты осы шығынның қаншалықты аз екенін көрсетеді. Деңгейі неғұрлым жоғары болса, блок соғұрлым аз қызады, электрді аз босқа жұмсайды, желдеткіші де сирек айналады. Деңгейлері төменнен жоғарыға қарай былай:

Бір нәрсені есте сақтаңыз: сертификат тек тиімділікті көрсетеді. Ішкі бөлшектердің сапасына, қорғаныс схемаларына немесе желдеткіштің шуына ол тікелей кепіл бермейді. Дегенмен ойын компьютеріне Gold деңгейін ең қисынды таңдау деуге болады: тиімділік пен баға арасындағы тепе-теңдігі жақсы.

Коннекторлар

Блок қаншалықты қуатты болса да, керек сымдары жетпесе, одан пайда жоқ. Алмас бұрын аналық плата мен видеокартаға не керегін тексеріп алыңыз.

• 24-pin (көбіне 20+4) — аналық платаның негізгі қуаты, кез келген ATX блокта болады.
• Процессорға арналған 4+4 немесе 8-pin — қуатты процессорға арналған кейбір платаларға осындай екі коннектор керек, оны плата сипаттамасынан қараңыз.
• PCI-E 6+2 — видеокартаға. Орта және жоғары деңгейлі карталар осындай екі, кейде үш коннектор сұрайды.
• 12V-2x6 (бұрынғы атауы 12VHPWR) — жаңа қуатты видеокарталарда кездесетін бір үлкен коннектор. Ол блоктың өзінде болса, адаптер іздеудің керегі жоқ.
• SATA мен Molex — дискілерге, кейбір желдеткіштер мен жарық контроллерлеріне.

Модульдік кабельдер

Модульдік емес блокта барлық сым тұрақты бекітулі: керек пе, жоқ па, бәрі корпустың ішінде жатады. Жартылай модульдік блокта негізгі кабельдер, яғни аналық плата мен процессорға баратындары, бекітулі, қалғанын керегінше қосасыз. Толық модульдік блокта бәрі ажыратылады. Модульдік блокпен жинау ыңғайлы: корпустың ішінде артық сым шатасып жатпайды, ауа да еркін жүреді. Корпустың қақпағы шыны болса, айырмасы бірден көрінеді. Ал жабық корпустағы қарапайым кеңсе компьютеріне модульдік блок үшін артық төлеудің мәні шамалы.

ATX стандартының нұсқасы

Соңғы жылдары ATX 3.0, одан кейін ATX 3.1 стандарттары шықты. Олар блоктан қазіргі видеокарталардың қысқа уақыттық жүктеме секірістеріне шыдауды талап етеді және жаңа 12V-2x6 коннекторын қарастырады. Жаңа видеокарта алмақ болсаңыз, блоктың сипаттамасында осы стандарттың жазылғанына қараңыз. Ескі стандарттағы блок та жұмыс істей береді, бірақ кейде адаптер керек болады және ондай секірістерге қоры аздау болуы мүмкін.

Өлшемі және корпусқа сыюы

Стандарт ATX блоктардың ені мен биіктігі бірдей, ал ұзындығы модельге қарай әртүрлі. Қуатты блоктар әдетте ұзынырақ келеді. Корпустың сипаттамасында қуат блогының ең үлкен ұзындығы жазылады, соны міндетті түрде салыстырыңыз. Блоктың артынан кабельдер шығатынын да ұмытпаңыз, оларға да біраз орын керек. Шағын корпустарға ATX емес, SFX форматындағы блоктар қойылады, бірақ ол бөлек әңгіме.

Желдеткіш пен шу

Блоктың ішіндегі желдеткіш көбіне 120 немесе 140 мм болады. Үлкен желдеткіш дәл сондай ауа ағынын баяуырақ айналып береді, сондықтан әдетте тынышырақ істейді. Кейбір блоктарда гибридті режим бар: жүктеме аз кезде желдеткіш мүлде тоқтап тұрады. Компьютердің тыныш болғаны сізге маңызды болса, осындай мүмкіндікті сипаттамадан іздеңіз. Сипаттамада жазылмаса, өзіңіз жорамалдамай, сатушыдан сұраған дұрыс.

Қорғаныс түрлері

Сапалы блок кернеу не ток шектен шыққанда өзін де, компьютерді де қорғайды. Сипаттамада бұл қысқартулармен жазылады:

• OVP және UVP — кернеудің тым жоғары не тым төмен болуынан қорғау.
• OCP — шектен тыс токтан қорғау.
• OPP — шектен тыс қуаттан қорғау.
• SCP — қысқа тұйықталудан қорғау.
• OTP — қызып кетуден қорғау.

Бұлардың бәрі міндетті түрде болуы шарт емес, бірақ тізім неғұрлым толық болса, көңіл соғұрлым тыныш.

Кепілдік

Өндірушінің блокқа неше жыл кепілдік беретіні де бір белгі: өз өніміне сенетін өндіруші ұзағырақ мерзім береді. Блок — компьютерде ең ұзақ қызмет ететін бөлшектердің бірі. Видеокарта мен процессорды бірнеше рет ауыстырсаңыз да, жақсы блок орнында қала беруі мүмкін.

Жиі кездесетін қателер

• Блокты ең соңында, қалған ақшаға алу. Қымбат видеокартаны кездейсоқ арзан блокқа қосу — ең жиі кездесетін қате. Блок ақауы кейде қасындағы бөлшектерге де әсер етеді.
• Тек жапсырмадағы ватқа қарау. Белгісіз блоктардың жапсырмасындағы сан шын мүмкіндігінен үлкен болуы мүмкін. Сертификат пен сипаттамадағы толық деректер әлдеқайда маңызды.
• Видеокартаны бір кабельдің екі ұшымен қосу. Кейбір блоктарда бір PCI-E кабелінің ұшында екі коннектор болады. Қуатты картаға екі бөлек кабель тартқан дұрыс, сонда жүктеме біркелкі бөлінеді.
• Басқа блоктың модульдік кабельдерін қолдану. Сырты бірдей болғанымен, блок жағындағы сымдардың орналасуы әр өндірушіде, тіпті бір өндірушінің әр моделінде әртүрлі болуы мүмкін. Бөтен кабель бөлшектерді күйдіріп жіберуі ықтимал.
• Корпустың өлшемін тексермеу. Блок сыймай қалса не кабельдер видеокартаға тіреліп тұрса, жинау азапқа айналады.
• Қорды тым көп алу. Кеңсе компьютеріне өте қуатты блок — артық шығын, компьютер одан жылдамырақ істемейді.
• Ескі блокты жаңа жүйеге ойланбай қалдыру. Ескі блокта керек коннекторлар болмауы, жаңа видеокартаның жүктемесіне қоры жетпеуі мүмкін.
• Желдеткіштің бағытын ескермеу. Корпустың түбінде сүзгісі бар ойық болса, блокты желдеткішін төмен қаратып қояды. Ойық болмаса, желдеткішін жоғары, корпустың ішіне қаратып қою керек.

Қазір бізде не бар

Қарапайым жинақтарға екі нұсқа бар. Chieftec EON ZPU-500S — 500 ватттық, базалық 80 PLUS сертификаты бар блок. Өндіруші оны кеңсе компьютерлеріне, үйдегі мультимедиа жүйелеріне және бастапқы деңгейдегі ойын жинақтарына арнаған. Сәл күштірек жүйеге DeepCool GamerStorm PF700X-HD бар: 700 Вт, Bronze деңгейі, ATX форматы. Онда аналық платаға 20+4 pin, процессорға екі 4+4 pin, видеокартаға екі PCI-E 6+2, алты SATA және екі Molex коннекторы бар. Желдеткіші 12 см, түсі қара, қуат кабелі жиынтықта бар.

Ортаңғы деңгейде екі FSP блогы бар. FSP VITA GM — 750 Вт, 80 PLUS Gold, толық модульдік, ATX, түсі қара. Сымдарын ретпен жинағысы келетіндерге ыңғайлы. FSP VIC-850GD — 850 Вт, 80 PLUS Gold, ATX12V 3.1 және EPS12V 2.92 стандарттарына сәйкес келеді, яғни жаңа аналық платалармен, процессорлармен және видеокарталармен үйлесетіндей жасалған.

Ең қуатты жинақтарға тағы екі модель бар. Gamemax GX PRO 1050G — 1050 Вт, 80 PLUS Gold, түсі ақ, әдеттегі жүктемеде ПӘК-і 90%-дан жоғары. Толық модульдік, кабельдері жалпақ әрі ақ, сондықтан ақ түсті жинақтарға жақсы үйлеседі. Zalman Acrux ZM1200-ARX — 1200 Вт, Platinum деңгейі, модульдік. Коннекторы көп: аналық платаға 20+4 pin, процессорға 4+4 pin, видеокарталарға сегіз PCI-E 6+2, он алты SATA және сегіз Molex. Желдеткіші 12 см, өлшемі 180×150×86 мм, түсі қара. Ұзындығы 180 мм болғандықтан, корпусыңызға сыятынын алдын ала тексеріп алыңыз.

Көбірек нұсқа — Блоки питания бөлімінде.

Сұрақтар мен жауаптар

Ваты көп блок электрді де көп жей ме?

Жоқ. Блок компьютерге қанша керек болса, сонша береді. Кеңсе компьютері 1000 ватттық блокта да, 500 ватттық блокта да электрді шамамен бірдей тұтынады. Айырмасы тек тиімділікте: өте аз жүктемеде үлкен блоктың ПӘК-і сәл төмендеуі мүмкін.

Gold пен Bronze-тың айырмасы электр шотынан байқала ма?

Компьютер күніне бір-екі сағат қана қосылса, айырмасы шамалы. Күн сайын ұзақ ойнасаңыз не компьютер тәулік бойы жүктемемен істесе, айырмасы жинала бастайды. Оның үстіне Gold блок азырақ қызады, сондықтан желдеткіші де тынышырақ істейді.

Ескі блокты жаңа видеокартаға қалдыруға бола ма?

Болады, бірақ үш шарт орындалуы керек: қуаты видеокарта өндірушісі ұсынған мөлшерден кем болмасын, керек коннекторлары болсын және блоктың өзі сапалы болсын. Біреуі орындалмаса, блокты ауыстырған дұрыс.

Модульдік кабельдерді басқа блокқа қолдануға бола ма?

Болмайды. Коннекторлардың сырты бірдей болғанымен, ішіндегі сымдардың орналасуы әртүрлі болуы мүмкін. Тек сол блоктың жиынтығындағы кабельдерді қолданыңыз, ал кабель жоғалып кетсе, дәл сол модельге арналғанын іздеңіз.

Блок шулайды, бұл қалыпты ма?

Ауыр жүктемеде желдеткіштің естілуі қалыпты. Ал жүктеме жоқ кезде ызыңдаса, шықырласа немесе күйік иісі шықса, компьютерді өшіріп, блокты тексерткен жөн.

Блокты қай жағымен орнатқан дұрыс?

Корпустың түбінде сүзгісі бар ойық болса, желдеткішін төмен қаратып қойыңыз: сонда блок корпустың сыртынан салқын ауа алады. Ойық болмаса не корпус кілемнің үстінде тұрса, желдеткішін жоғары қаратыңыз.