Ток трансформаторын қалай таңдаймыз: коэффициент, дәлдік класы және жиі қателер
Ток трансформаторы щитте көп көзге түспейді, бірақ есептегіштің дұрыс санауы мен қорғаныстың уақытында іске қосылуы соған байланысты. Коэффициентті, дәлдік класын, жүктемені қалай таңдау керегін және жиі жіберілетін қателерді түсіндіреміз.
Ток трансформаторы электр щитінде көп көзге түспейді, бірақ көп нәрсе соған байланысты. Желідегі ток жүздеген, кейде мыңдаған амперге жетеді, ал мұндай токқа есептегішті не қорғаныс релесін тікелей қосу мүмкін емес. Сондықтан ток трансформаторы үлкен токты стандартты кішкентай сигналға айналдырып, аспаптарға береді. Есептегіш сол сигналмен санайды, реле сол сигналға қарап іске қосылады.
Бұл гайд кімге керек? Подстанция немесе бас таратушы щит жинап жүрген электриктерге, цехтағы, қоймадағы, сауда орталығындағы энергетиктерге, жаңа нысанның жабдық тізімін жасап отырған жобалаушыларға керек. Есептегішті ауыстыратын немесе жүктемесі өсіп, есепті қайта құрып жатқан кәсіпкерлерге де пайдалы. Төменде неге қарау керегін, жиі кездесетін қателерді және қазір бізде не бар екенін ретімен айтамыз.
Бірден ескертеміз: ток трансформаторын орнату, қосу және пломбалау рұқсаты бар маманның жұмысы. Бұл мәтін дұрыс таңдап, маманмен бір тілде сөйлесуге көмектеседі, бірақ жобаның орнын баспайды.
Таңдағанда неге қарау керек
Трансформация коэффициенті
Ең алдымен атауындағы бөлшек санға қараңыз: 100/5, 400/5, 1000/5 дегендей. Алымы бірінші орамадан, яғни шинадан өтетін номиналды ток, ал бөлімі екінші орамадан шығатын ток. Мысалы, 300/5 трансформаторда шинадан 300 ампер өткенде есептегішке 5 ампер барады. Екінші ток көбіне 5 ампер болады, 1 амперлік нұсқалар сирек кездеседі. Есептегіш пен реле де дәл осы токқа есептелген болуы керек, әйтпесе жүйе бір-бірімен үйлеспейді.
Коэффициентті «қормен» ала салу қисынды көрінуі мүмкін, бірақ бұл қате. Трансформатор өз номиналына жақын жұмыс істегенде дәл өлшейді. Номиналы тым үлкен болса, мысалы, нақты жүктеме бірнеше ондаған ампер, ал трансформатор 1000/5 болса, екінші ток мүлде аз болып шығады да, есептегіш жүктемені дұрыс көрсете алмайды. Нормативтерде жиі кездесетін ереже бойынша ең үлкен жүктемеде екінші ток номиналдың кемінде 40 пайызына жетуі керек, ал ең аз жүктемеде 5 пайыздан төмен түспеуі керек. Нақты талапты өз жобаңыздан және энергиямен жабдықтаушы ұйымның техникалық шарттарынан тексеріңіз.
Әдетте былай жасайды: нысанның есептік тогын алып, жүктеменің аздап өсуіне қор қалдырады да, соған ең жақын стандартты коэффициентті таңдайды. Жүктеме маусымға қарай қатты өзгерсе, мысалы, жазда кондиционерлер, қыста жылытқыштар қосылатын болса, бұл сұрақты жобалаушымен бөлек талқылаған дұрыс.
Конструкция: шиналық па, басқасы ма
Ток трансформаторлары сыртқы түрі мен орнату тәсіліне қарай әртүрлі болады. Шиналық трансформаторда бірінші ораманың рөлін ортасындағы терезеден өтетін шинаның өзі атқарады. Мұндай трансформаторлар комплектілі трансформаторлық подстанцияларға, бас таратушы щиттерге, үлкен ток жүретін шкафтарға орнатуға ыңғайлы: шинаны терезеден өткізесіз, трансформаторды бекітесіз, екінші тізбекті қосасыз. Кабельдік, бөлінетін және басқа түрлері де бар, бірақ шина тұрған жерде шиналық трансформатор әдетте ең қарапайым әрі түсінікті шешім.
Терезенің өлшемі және шинаға сәйкестігі
Шиналық трансформатор таңдағанда шинаның қимасын және оның терезеге сыятын-сыймайтынын алдын ала тексеріңіз. Шина еркін өтуі керек, бірақ трансформатор оның үстінде салбырап тұрмауы керек. Терезенің нақты өлшемін өндірушінің паспортынан алыңыз немесе құрылғының өзінен өлшеңіз. Модель атауындағы санға қарап долбарламаңыз: құжатпен салыстыру міндетті.
Шкафтың ішіндегі орынды да ойлаңыз. Бір шинаға бірнеше трансформатор қатар тұратын болса, олардың арасында қысқыштарға қол жететіндей бос орын қалуы керек. Кейін есептегішті ауыстырғанда немесе тексеру кезінде бұл уақытты едәуір үнемдейді.
Дәлдік класы
Дәлдік класы трансформатордың өлшеуде қаншалықты қателесуге құқығы бар екенін көрсетеді. Қай класс керек екені трансформатор не үшін қойылатынына байланысты.
| Не үшін қойылады | Әдетте қолданылатын класс | Ескерту |
|---|---|---|
| Коммерциялық есеп | 0,5S, 0,2S | Талапты энергиямен жабдықтаушы ұйым қояды |
| Техникалық есеп, ішкі бақылау | 0,5, 1 | Талап азырақ қатаң |
| Релелік қорғаныс | 5P, 10P | Апат кезінде де дұрыс сигнал беруі маңызды |
Бір трансформаторда бірнеше екінші орама болуы мүмкін: біреуі есепке, екіншісі қорғанысқа. Таңдаған үлгінің класын паспорттан тексеріңіз, коммерциялық есепте бұл қадам міндетті.
Номиналды екінші жүктеме
Бұл параметр вольт-ампермен (ВА) беріледі. Ол трансформаторға дәлдігін жоғалтпай қанша жүктеме қосуға болатынын көрсетеді. Жүктемеге тек есептегіш қана кірмейді: сымдар, қысқыштар, амперметр сияқты қосымша аспаптар да кіреді. Трансформатор есептегіштен алыс тұрса және сым жіңішке болса, жүктеме тез өседі. Сондықтан тізбектің жалпы жүктемесін есептеп, оны трансформатордың номиналымен салыстырыңыз. Жүктеме номиналдан асып кетсе, трансформатор өз класындағы дәлдікті бере алмайды.
Желі жиілігі мен кернеу
Ток трансформаторы тек айнымалы токта жұмыс істейді. Жиілігін тексеріңіз: көп үлгілер 50 Гц-ке есептелген, кейбіреулері 50 және 60 Гц желілердің екеуіне де жарайды. Оқшаулаудың кернеу класы да желіге сай болуы керек: төмен вольтты щитке бір үлгі керек болса, жоғары вольтты ұяшыққа мүлде басқа үлгі керек. Бұл деректер паспортта көрсетіледі.
Тексеру мен құжаттар
Коммерциялық есепке қойылатын трансформатор метрологиялық тексеруден өткен болуы керек, ал тексерудің күні мен нәтижесі құжатта жазылады. Алған кезде паспорттың, тексеру туралы белгінің бар-жоғын және зауыттық нөмірдің құжаттағы нөмірмен сәйкес келетінін қараңыз. Есепті қабылдауға келген инспектор дәл осыларды сұрайды.
Үш фазаға жиынтық
Үш фазалы есепте әдетте әр фазаға бір-бірден, барлығы үш трансформатор қойылады. Үшеуінің коэффициенті мен дәлдік класы бірдей болуы керек, әйтпесе есептегіштің көрсеткіші бұрмаланады. Сондықтан үшеуін бір үлгіден таңдаған ыңғайлы. Кейін біреуі істен шықса, сол үлгіні оңай табуға болатыны да маңызды.
Жиі кездесетін қателер
- Коэффициентті тым үлкен алу. «Кейін жүктеме өсер» деп номиналды бірнеше есе үлкен алады. Нәтижесінде екінші ток аз болады да, есептегіш шағын жүктемені байқамай қалады, есеп дұрыс шықпайды.
- Екінші тізбекті ашық қалдыру. Жүктеме астында тұрған трансформатордың екінші орамасын ажыратып қоюға болмайды. Есептегішті ауыстырғанда алдымен екінші орама сынақ қысқышында тұйықталады, содан кейін ғана аспап шешіледі. Тізбек ашық қалса, орамада қауіпті жоғары кернеу пайда болып, трансформатор істен шығуы мүмкін.
- Полярлықты шатастыру. Ораманың басы мен соңы таңбаланады, көбіне Л1 мен Л2, И1 мен И2 немесе P1 мен P2, S1 мен S2 деп. Трансформатор шинаға кері қойылса немесе екінші ұштары ауысып кетсе, есептегіш энергияны дұрыс санамайды.
- Фазаларды араластыру. Бір фазаның трансформаторы есептегіштің басқа фазасының кірісіне қосылып кетеді. Сырттай бәрі жұмыс істеп тұрған сияқты, бірақ көрсеткіш шындыққа сай келмейді.
- Екінші жүктемені ескермеу. Есептегішті трансформатордан алыс қойып, жіңішке сыммен қосады. Сымның кедергісі жүктемені арттырып, дәлдікті төмендетеді.
- Әртүрлі үлгілерді бір есепке қою. Үш фазаға коэффициенті не класы әртүрлі трансформаторлар қойылса, есептегіш оны ескере алмайды.
- Шинаны алдын ала өлшемеу. Трансформатор келгенде шина терезеге сыймай қалады не керісінше, тым кең болып, трансформатор бекімей тұрады.
- Есеп пен қорғаныс орамаларын шатастыру. Бірнеше орамасы бар трансформаторда есептегішті қорғанысқа арналған орамаға қосып қою дәлдікті бұзады.
Ереже қарапайым: трансформаторды нақты жүктемеге қарап таңдаңыз, паспорттағы деректерді жобамен салыстырыңыз, ал қосу жұмысын маманға тапсырыңыз.
Қазір бізде не бар
Каталогта қазір iPower брендінің шиналық ток трансформаторлары бар. Өндірушінің сипаттамасы бойынша олар комплектілі трансформаторлық подстанцияларға орнатуға арналған және өлшеу ақпаратының сигналын өлшеу аспаптарына, қорғаныс және басқару құрылғыларына береді. Жиілігі 50 немесе 60 Гц айнымалы ток желілерінде жұмыс істейді.
MSQ-30 сериясында үш коэффициент бар: 100/5, 150/5 және 300/5. Бұл тізімдегі ең кіші номиналды токтар, сондықтан нақты жүктемесі осы шамаларға жақын нысандарға қарау керек.
Үлкенірек токтар үшін MSQ-60 сериясының 400/5 және 1000/5 нұсқалары, сондай-ақ MSQ-125 сериясының 3000/5 нұсқасы бар. Дәлдік класы, екінші жүктеме, оқшаулау кернеуі және терезе өлшемі сияқты деректерді таңдамас бұрын әр үлгінің карточкасынан және паспортынан нақтылап алыңыз.
Көбірек нұсқа — Трансформаторы тока бөлімінде.
Сұрақ-жауап
Атауындағы 150/5 нені білдіреді?
Бұл трансформация коэффициенті. Шинадан 150 ампер өткенде екінші орамадан 5 ампер шығады. Есептегіш немесе реле осы 5 амперді өлшейді, ал нақты ток коэффициентке көбейтіп есептеледі.
Неге номиналы үлкенірек трансформаторды ала салуға болмайды?
Трансформатор өз номиналына жақын жұмыс істегенде дәл өлшейді. Нақты ток номиналдан әлдеқайда аз болса, екінші ток та аз болады да, есептегіш шағын жүктемені дұрыс санамайды. Сондықтан коэффициентті нақты жүктемеге қарап, аздап қормен таңдайды.
Шиналық трансформаторды кабельге қоюға бола ма?
Кейде кабель терезеге сыйса, оны трансформатор арқылы өткізуге болады. Бірақ мұндай шешімді өндірушінің құжатына және жобаға қарап маман қабылдауы керек. Кабельге арналған бөлек трансформаторлар да бар.
Үш фазалы есепке неше трансформатор керек?
Әдетте үш трансформатор, әр фазаға бір-бірден. Үшеуінің коэффициенті мен дәлдік класы бірдей болуы керек. Нақты сұлба жобада көрсетіледі.
Есептегішті ауыстырғанда трансформаторды ажырату керек пе?
Трансформаторды шинадан шешудің қажеті жоқ, бірақ екінші тізбекті ашық қалдыруға болмайды. Алдымен екінші орама сынақ қысқышында тұйықталады, содан кейін ғана есептегіш шешіледі. Бұл жұмысты рұқсаты бар маман атқарады.
iPower MSQ трансформаторлары 60 Гц желіге жарай ма?
Өндірушінің сипаттамасы бойынша бұл трансформаторлар жиілігі 50 немесе 60 Гц айнымалы ток желілеріне арналған. Басқа параметрлерді жобамен салыстыру үшін нақты үлгінің паспортын қараңыз.
